Në Shqipëri ka nisur procesi i plotësimit të dy vendeve vakante në Gjykatën Kushtetuese, me të dyja institucionet përkatëse - Presidencën dhe Kuvendin - që kanë shpallur konkurse të ndara për këtë qëllim. Sipas njoftimit zyrtar, numri përfundimtar i aplikantëve ka arritur në 19 persona, të ndarë në dy kategori sipas rekomanduesit: 10 kandidatë të propozuar nga Presidenca dhe 9 të propozuar nga Kuvendi.
Procesi i Përzgjedhjes
Të gjithë kandidatët do t'i nënshtrohen një procesi rigoroz të kontrollimit, i quajtur "vetting" profesional dhe moral, përpara se të shpallen tre kandidatët më të kualifikuar sipas pikëzimit. Ky proces administrohet nga Këshilli i Emërimeve në Drejtësi, i cili është përgjegjës për vlerësimin dhe rankimin e të gjithë aplikantëve.
Karakteristikë dalluese e këtij konkursi është se gjashtë kandidatë kanë vendosur të aplikojnë në të dyja listat njëkohësisht, si për vakancën e Presidentit ashtu edhe për atë të Kuvendit. Kjo strategji u lejon atyre të rrisin shanset e tyre të kalimit në fazën përfundimtare të përzgjedhjes.
Kandidatët Kryesorë
Ndër kandidatët më të dukshëm që figurojnë në të dyja listat janë disa emra të njohur në sistemin e drejtësisë shqiptare:
- Naureda Llagami, ish-drejtuese e Këshillit të Lartë Gjyqësor (KLGJ)
- Genc Gjonçaj, Sekretar i Përgjithshëm i Kuvendit
- Jordan Daci, Profesor i të Drejtës Kushtetuese
- Arta Vorpsi, juriste që solli përplasje Ilir Metën dhe Ardian Dvoranin në vitin 2019
- Lulzim Hamitaj, ish-komisioner i procesit të vettingut
- Roland Ilia, ish-komisioner i procesit të vettingut
Këto emra përfaqësojnë disa nga figurat më të përvojshme në sistemin e drejtësisë shqiptare, me trajnime dhe eksperiencë në nivele të ndryshme të shërbimit publik.
Vakancët në Gjykatë
Dy vendet vakante në Gjykatën Kushtetuese kanë lindur nga arsye të ndryshme: njëra u krijua me dorëheqjen e Elsa Toskës në shtator të vitit 2024, ndërsa tjetra u lirua kur Sonila Bejtjan mandatin ia ndërpreu vetë trupa gjyqësore e GJK-së. Këto vakanca janë institucionale të rëndësishme, pasi Gjykata Kushtetuese merr vendime kritike në çështje politike dhe lidhur me SPAK-un (Prokuroria e Posaçme kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar).
Rregullat e Përzgjedhjes
Procesi i përzgjedhjes ndërmjet Presidentit dhe Kuvendit nuk ka pengesa reciproke. Presidenti ka autonominë kushtetuese për të zgjedhur kandidatin e tij të preferuar nga lista e tre më të kualifikuarve, ndërsa për Kuvendin nevojitet një shumicë prej 84 votash për të miratuar njërin nga tre kandidatët më të mirë sipas pikëzimit. Në rast se Parlamenti nuk arrin këtë prag votash në përpjekjet e ardhshme, kandidati me pikëzimin më të lartë pranohet automatikisht si anëtar i gjykatës.
Kuvendi ishte organizatori i aplikimit për vakancën e vet dhe i mbyll aplikimet më 31 dhjetor të vitit 2024, ndërsa Presidenca ka kryer procedurën e ngjashme në periudhën paralele. Emrat e kandidatëve tani përpunohen përmes tryezës së Këshillit të Emërimeve në Drejtësi për vlerësim dhe pikëzim.
Rëndësia Institucionale
Komplektimi i Gjykatës Kushtetuese në kapacitetin e plotë është një prioritet për sistemin e drejtësisë shqiptare, pasi ky institucion merr vendime të rëndësishme mbi çështje të qeverisjes, të drejtave kushtetuese dhe ka rol përcaktues në funksionimin e institucioneve të zyrtarëve publikë. Përveç kësaj, Gjykata luan një rol kyç në shqyrtimin e vendimeve dhe masave të SPAK-ut, i cili është në fokusin e komunitetit ndërkombëtar.