Sot, 5 maji, në Tiranë dhe në bashkitë e tjera, shënohet Dita e Dëshmorëve të Atdheut me homazhe në Varrezat e Dëshmorëve. Presidenti Bajram Begaj, kryeministri Edi Rama dhe ministri i Mbrojtjes Ermal Nufi, së bashku me politikanë të tjerë, vendosën kurora me lule pranë memorialit Nënë Shqipëri për të nderuar ata që dhanë jetën për lirinë, pavarësinë dhe demokracinë e vendit.
Dita e Dëshmorëve ka origjinën në 5 maj 1942, datën kur u vra nga fashistët Qemal Stafa, figurë e shquar e rezistencës antifashiste dhe simbol i Luftës Nacionalçlirimtare. Kjo datë përkujton sakrificën e një brezi që luftoi për lirinë e atdheut.
Evoluimi ligjor i statusit
Para krijimit të shtetit shqiptar, dëshmorët kujtoheshin përmes këngëve epike dhe trashëgimisë gojore nga brezi në brez. Pas Pavarësisë së 1912-s deri në 1945, nuk ekzistonte status ligjor për dëshmorët, ndonëse në 1923 u ligjëruan pensionet për familjet e tyre si pjesë e ligjit për ushtarakët.
Gjatë Luftës Nacionalçlirimtare u ndërmorën përpjekjet e para për nderimin e tyre. Më 28 gusht 1945, Këshilli Antifashist Nacionalçlirimtar miratoi ligjin Nr. 109 "Mbi shpërblimin e familjeve të dëshmorëve dhe invalidëve të Luftës Antifashiste Nacionalçlirimtare", që përfshinte edhe patriotët e rënë para kësaj lufte, në Rilindjen Kombëtare dhe luftërat për pavarësi.
Në vitet '60-të, statusi u zgjerua me termin "Dëshmor i Atdheut" dhe u ndërtuan Varrezat e Dëshmorëve në qendrat e rretheve, përfshirë atë të Tiranës me monumentin Nënë Shqipëri. Pas ndryshimeve politike të 1992-1993, statusi pësoi modifikime, midis të cilave një vendim i qeverisë Meksi hoqi përfitimet për familjet.
Në 2000, u miratua ligji Nr. 8607, datë 27 prill, "Statusi i Dëshmorit të Atdheut", që përfshin dëshmorët e të gjitha periudhave historike, duke përfshirë edhe ata të rënë në 1997-1999 në Shqipëri dhe në Luftën Çlirimtare të Kosovës.