Agjencia Ndërkombëtare e Energjisë (IEA) miratoi të mërkurën, më 11 mars 2026, lirimin e 400 milionë fuçive naftë nga rezervat emergjente të anëtarëve të saj. Ky vendim synon të kompensojë furnizimin e humbur për shkak të mbylljes efektive ose virtuale të Ngushticës së Hormuzit, pas sulmeve ndaj anijeve komerciale dhe paralajmërimeve të Iranit për dyfishim të çmimit të naftës.
Drejtori ekzekutiv i IEA-s, Fatih Birol, njoftuan se 32 vendet anëtare, përfshirë SHBA-në, Britaninë, Gjermaninë, Francën, Turqinë e Japoninë, votuan njëzëri për këtë hap. Ai e cilësoi si “lirimin më të madh ndonjëherë të rezervave të naftës emergjente në historinë e agjencisë”. Birol theksoi se sfidat e tregut të naftës janë “të paprecedenta për nga përmasat” dhe se rifillimi i trafikut në Ngushticë është thelbësor për normalizimin e furnizimeve.
Sasia dhe konteksti
Këto 400 milionë fuçi përfaqësojnë sa konsumon bota në katër ditë ose sa kalon nëpër Ngushticë gjatë 20 ditëve në rrethana normale. Lirimi do të zbatohet brenda afateve të përshtatshme për secilin vend anëtar. IEA-ja përsëriti se ky veprim sinjalizon gatishmërinë për të kufizuar goditjet ndaj ekonomisë globale, por tregjet e energjisë nuk reaguan ndjeshëm: çmimet ranë lehtë pas njoftimit, por u rritën përsëri shpejt.
Rezervat dhe historia
Anëtarët e IEA-s mbajnë mbi 1.2 miliardë fuçi rezerva emergjente dhe rreth 600 milionë fuçi rezerva industriale nën detyrimin qeveritar. Ky është i gjashti lirimi i koordinuar që nga themelimi i agjencisë në 1974:
- 1991, gjatë Luftës së parë të Gjirit;
- 2005, pas uraganit Katrina;
- 2011, gjatë luftës në Libi;
- Dy herë në 2022, pas pushtimit rus të Ukrainës.
Lëshimi më i madh i mëparshëm ishte 182.7 milionë fuçi në 2022. Rajoni më i prekur deri tani është Azia.
Përditësime
Tre anije u goditën në Ngushticën e Hormuzit. Dy pësuan dëmtime, ndërsa një transportuese tajlandeze u ndez dhe ekuipazhi u evakua.
- Ushtria e Iranit paralajmëroi se anijet e SHBA-së, Izraelit ose aleatëve mund të jenë shënjestër.
- Irani vendosi rreth 12 minash në Hormuz, sipas Reuters.
- Irani paralajmëroi se çmimi i fuçisë së naftës do të arrijë 200 dollarë.
Fatih Birol, drejtor ekzekutiv i IEA, deklaroi: "Tani mund të shpalloj se vendet anëtare të IEA-së do të bëjnë të disponueshme 400 milionë fuçi naftë për tregun." Ai shtoi: "Gjëja më e rëndësishme është se kjo do të ndodhë nëse paraqitet nevoja."
Rreth një e pesta e naftës globale dhe gazit natyror kalon përmes Ngushticës së Hormuzit.
Ekspertët e vlerësojnë këtë si një ndërhyrje të rëndësishme, pasi lirimi i një të tretës së rezervave emergjente nuk ndodh shpesh.