Instituti i Statistikave (INSTAT) publikoi për herë të parë të dhëna mbi fondet e alokuara nga buxheti i shtetit për aktivitetet e Kërkimit Shkencor dhe Zhvillimit (GBARD) në Shqipëri, në datën 4 janar 2026.
Sipas këtyre të dhënave, në vitin 2024 shpenzimet e buxhetit të shtetit për kërkimin shkencor dhe zhvillimin përbënin 0.3% të Prodhimit të Brendshëm Bruto (PBB). Kjo shifër është trefishuar krahasuar me vitin 2021, por mbetet nën rekomandimin e Komisionit Europian për 1% të PBB-së.
Institucionet e Arsimit të Lartë (IAL) kanë përfituar pjesën më të madhe të financimit, me 54.7% të totalit të fondeve. Sektori qeveritar ka marrë 43.8%, ndërsa sektori privat jofitimprurës ka përfituar 1.5%.
Sipas klasifikimit të objektivave socio-ekonomike (NABS), rreth 52.6% e fondeve janë përdorur për përmirësimin e njohurive të përgjithshme, kryesisht përmes kërkimit dhe zhvillimit të financuar nga universitetet.
Shqipëria renditet në vendet e fundit të rajonit dhe Europës për numrin e botimeve shkencore të publikuara, sipas një studimi të vitit 2023 të revistës Science. Investimet e pakta ndikojnë në thithjen e më pak fondeve për kërkim shkencor, përfshirë ato nga Bashkimi Europian, krahasuar me vendet e tjera.
Në vendet e zhvilluara, shumica e financimeve vijnë nga biznesi, me mbi 60% të totalit. Në Shqipëri, nevoja për rritjen e investimeve nga biznesi dhe qeveria në inovacion dhe shkencë theksohet si faktor për rritjen e produktivitetit në sektorët shtetëror dhe privat. Universitetet kërkojnë prezantim më të mirë të burimeve akademike për të forcuar lidhjen me këto investime.
Përballë sfidave globale si ndryshimet klimatike, pabarazia ekonomike dhe padrejtësia sociale, zhvillimi transformues bëhet urgjent. Të rinjtë luajnë rol kyç si agjentë të ndryshimit, por kontributi i tyre varet nga kapacitetet e qëndrueshmërisë. Mungesa e vëmendjes mund të çojë në emigracion, fenomen i pranishëm në Shqipëri gjatë tranzicionit. Studimet për nevojat e të rinjve, tregut dhe konkurrencës së vendit mbeten të pakta, duke theksuar mungesën e kërkimeve për shfrytëzimin e këtyre kapaciteteve në ekonomitë në zhvillim.