Lutfi Dervishi ka publikuar analizën "Drejtësi në akuarium: nga Nurenbergu te gjyqet në Tiranë", të botuar më 27 prill 2026 në media si Shqiptarja.com, Top Channel dhe Java News.
Sipas tij, pozicionimi i të pandehurit në sallën e gjyqit reflekton nivelin e sistemit drejtësor: në krah të avokatit apo pas xhami si rrezik potencial. Në Gjyqin e Nurembergut, krerët nazistë nuk u vendosën në kafaz, por u mbajtën nën vëzhgim me roje dhe kufje, duke ruajtur imazhin e drejtësisë, jo të hakmarrjes.
Në Shqipërinë e diktaturës, vendimet merreshin para seancës dhe i pandehuri qëndronte në këmbë para mikrofonit, pa kafaz. Sot, kafazi është prej xhami transparent, i quajtur "akuarium juridik", që paraqet i pandehurin si rrezik potencial.
Dervishi thekson se Gjykata e Lartë e SHBA-së e ndaloi në 2005 si simbol kundër prezumimit të pafajësisë dhe pengesë për komunikimin me avokatin; i pandehuri ulet pranë avokatit pa barrierë. E njëjta praktikë zbatohet në vendet skandinave. Gjykata Europiane e të Drejtave të Njeriut e lejon vetëm si përjashtim, Franca vetëm për terrorizëm, ndërsa Rusia kritikohet për përdorim të përgjithshëm.
Në Shqipëri, diskutimi vazhdon për kompetencën: gjykatat e refuzojnë, burgjet e lidhin me sigurinë, ndërsa ligji parashikon liri gjatë gjykimit. Komiteti Shqiptar i Helsinkit e vlerëson si shkelje të rëndë të nenit 344 të Kodit të Procedurës Penale, që nuk është sugjerim, por rregull.