Vala e mbikëqyrjes digjitale e dokumentuar në Serbi përbën rastin më të madh të këtij lloji në vend. Sipas SHARE Foundation, rastet e evidentuara përkojnë me periudhën përpara zgjedhjeve lokale të mbajtura më 29 mars në 10 komuna, ndërsa ekziston shqetësimi për veprime të ngjashme përpara zgjedhjeve parlamentare të tetorit.
Detajet teknike të përgjimit
Në mesin e të shënjestruarve janë aktivistë, deputetë opozitarë, studentë dhe një këshilltar lokal. Përdorimi i programeve të spiunazhit është identifikuar në disa mënyra:
• Pegasus: Program i prodhuar nga NSO Group, i cili është instaluar përmes një sulmi “zero-click” në aplikacionin iMessage, duke mos kërkuar veprime nga përdoruesi.
• NoviSpy: Një malware që instalohet fizikisht në pajisjet Android, duke mundësuar aktivizimin nga distanca të mikrofonit dhe kamerës.
Sipas të dhënave, 12 persona morën paralajmërime më 13 gusht nga kompania Apple mbi mundësinë e komprometimit të telefonave të tyre. Citizen Lab ka verifikuar se të paktën një pajisje e një aktivisti studentor është prekur nga Pegasus. Një tjetër rast i raportuar përfshin një student, pajisja e të cilit dyshohet se është infektuar me NoviSpy ndërsa mbahej në komisariat gjatë një marrjeje në pyetje.
Reagimet zyrtare
Presidenti Aleksandar Vuçiç po përgatitet për zgjedhjet e tetorit, ku lëvizja studentore pritet të jetë sfiduese. Kryetarja e Parlamentit, Ana Bërnabiq, i ka quajtur këto pretendime si të pavërteta, duke deklaruar se nuk beson asnjë fjalë të raportuar nga studentët apo organizatat për të drejtat digjitale. Ndërkohë, NSO Group ka deklaruar se produktet e saj u shiten vetëm qeverive, ndërsa burimet mediatike si Reuters theksojnë se nuk është arritur të përcaktohet përgjegjësi i drejtpërdrejtë për këto infeksione.
Përditësime
Kongresmeni amerikan Joe Wilson ka dënuar përdorimin e spyware nga regjimi i presidentit serb Aleksandar Vuçiç, duke e cilësuar atë si të papranueshëm për një shtet që aspiron normat demokratike. Ndërkohë, numri i personave të shënjestruar është rishikuar në të paktën 14 individë, nga 12 sa ishte raportuar më parë. Për hetimin e këtyre rasteve, Amnesty International përmes ekspertit Donncha Ó Cearbhaill ka konfirmuar ofrimin e asistencës teknike për të verifikuar infektimet e pajisjeve.
Hetimet zbuluan se shënjestrimi i aktivistëve u intensifikua në prag të zgjedhjeve lokale të marsit. Aktivistja studentore e identifikuar si Milica dëshmoi për përvojën e saj, pasi mori njoftimin për infektimin e pajisjes me spyware. Kryetarja e Parlamentit, Ana Bërnabiq, hodhi poshtë akuzat gjatë një interviste për Euronews Serbia, duke përdorur shprehjen 'Absolutisht jo' për të mohuar përfshirjen e institucioneve shtetërore në këto operacione.
Eurodeputeti Vladimir Prebiliç kërkoi zyrtarisht anulimin e vizitës së kryetares së Komisionit Europian Ursula von der Leyen dhe komisioneres Marta Kos në Beograd, duke cituar skandalin e përgjimeve si pengesë për dialogun. Amnesty International publikoi prova të reja që implikojnë agjencinë serbe të inteligjencës BIA në përdorimin e softuerit spiun NoviSpy me shkallë të lartë sigurie. Hetimet e pavarura konfirmuan gjithashtu përdorimin e teknologjisë Cellebrite për të thyer pajisjet e një aktivisti studentor, duke forcuar provat për shënjestrim sistematik nga shteti.
Raportimet e fundit nga Financial Times tregojnë se mbi 20 studentë dhe anëtarë të opozitës janë vënë në shënjestër nga programe spiunazhi që nga fillimi i vitit, ndërsa SHARE Foundation ka dokumentuar 14 raste specifike. Analizat nga Citizen Lab konfirmojnë se infektimi i pajisjeve është kryer përmes sulmeve teknike zero-click në iMessage. Në këtë kontekst, eurodeputeti Vladimir Prebiliç ka shprehur shqetësimin se vizita e ardhshme e Ursula von der Leyen dhe Marta Kos në Beograd mund të legjitimojë një normalitet të rremë përballë këtyre shkeljeve të të drejtave digjitale.