Rebelët Houthi, të mbështetur nga Irani, kanë marrë kontrollin e qytetit portual të Mokës në bregun perëndimor të Jemenit. Sipas burimeve ushtarake dhe qeveritare, ky veprim është pjesë e një ofensive të shtuar që synon të sigurojë ndikim përgjatë vijës bregdetare të Detit të Kuq. Përplasjet e fundit kanë dobësuar ndjeshëm armëpushimin e vitit 2022, duke rritur mundësinë e një konflikti më të gjerë.
Rëndësia strategjike e rajonit
Qyteti i Mokës ndodhet rreth 80 kilometra në veri të ishullit Perim (i njohur edhe si Mayyun), një pozicion kyç në ngushticën Bab al-Mandab. Kjo ngushticë lidh Detin e Kuq me Gjirin e Adenit dhe shërben si një rrugë kritike për transportin detar të energjisë dhe mallrave. Në vitet e fundit, rëndësia e këtij korridori është rritur pasi Arabia Saudite e ka përdorur si rrugë alternative për eksportet e naftës, duke shmangur ngushticën e Hormuzit.
Sipas të dhënave të Kpler, volumi i naftës që kalon përmes Bab al-Mandab është përgjysmuar krahasuar me vitet e kaluara, ndërsa vlerësohet se rreth 10% e tregtisë botërore të naftës është transportuar përmes kësaj rruge detare. Tarik Saleh, zëvendëspresident i qeverisë së Jemenit të njohur ndërkombëtarisht, paralajmëroi se një kontroll i drejtpërdrejtë i ishullit Perim nga rebelët do të kërkonte ndërhyrjen e një force të madhe ndërkombëtare dhe flotave ushtarake për të zhbllokuar situatën.
Përshkallëzimi i konfliktit
Në portin e Mokës, sulmet me raketa kanë shkaktuar mbylljen e përkohshme të operacioneve. Drejtuesi i portit, Abdel Malek Al-Sharaabi, konfirmoi se nga goditja e fundit kanë humbur jetën 16 persona. Ndërsa rebelët Houthi kanë publikuar video që shfaqin luftëtarë në qytet, këto pamje nuk janë verifikuar në mënyrë të pavarur. Përpjekjet për kontrollin e bregdetit po shihen si një kërcënim serioz për tregtinë ndërkombëtare, veçanërisht duke marrë parasysh lidhjet e grupit me përplasjen më të gjerë rajonale pas nisjes së luftës në Gaza në vitin 2023.
Përditësime
Tre burime qeveritare konfirmuan zyrtarisht marrjen e kontrollit të qytetit të Mokës nga rebelët Houthi. Këto zhvillime shënuan dobësimin e ndjeshëm të armëpushimit të vitit 2022, duke rritur tensionet në rajon. Analistët e sigurisë theksojnë se kontrolli i ngushticës Bab el-Mandeb paraqet një kërcënim strategjik më të lartë se ai i ngushticës së Hormuzit, për shkak të ndikimit të drejtpërdrejtë në korridoret e tregtisë globale.
Rebelët Houthi kanë zgjeruar operacionet e tyre duke marrë kontrollin e ishullit Zuqar dhe duke ndërmarrë sulme në ishujt strategjikë Hanish. Grupi po shqyrton vendosjen e një tarife të detyrueshme për kalimin e anijeve në ngushticën Bab el-Mandeb, e cila menaxhon 33% të tregtisë detare botërore dhe 25% të dërgesave ditore të naftës. Autoritetet në Arabinë Saudite shpallën alarme emergjente në qytetin Khamis Mushait për shkak të sulmeve të intensifikuara. Ndërkohë, Pakistani ndërmjetësoi një mesazh paralajmërues nga Riaidi drejtuar Teheranit për të frenuar rebelët, por autoritetet iraniane mohuan zyrtarisht kontrollin mbi këto forca.
Kontrolli mbi ishullin strategjik Perim (Mayyun) është bërë prioriteti kryesor i rebelëve Houthi pas avancimit në portin e Mokës. Ishulli, i njohur historikisht si stacion furnizimi me qymyr për Britaninë, ofron pozicion dominues mbi hyrjen e Detit të Kuq. Burime rajonale raportojnë se tensionet mes SHBA dhe Iranit kanë nxitur mbylljen e Ngushticës së Hormuzit, duke detyruar devijimin e flukseve të naftës saudite drejt këtij sektori. Gjatë hyrjes në qytet, luftëtarët Houthi shpalosën retorikën e tyre të zakonshme anti-amerikane dhe anti-izraelite. Këto zhvillime gjeopolitike po ndodhin në një klimë pasigurie në prag të zgjedhjeve të mesmandatit në SHBA më 3 nëntor.
Rebelët Houthi kanë zgjeruar kontrollin e tyre drejt Ishujve Hanish, duke detyruar trupat qeveritare të tërhiqen në drejtim të qytetit të Dubabit. Në një reagim urgjent, Rashad al-Alimi, kreu i Këshillit Presidencial të Jemenit, kërkoi ndërhyrje të menjëhershme për rivendosjen e kontrollit shtetëror mbi brigjet. Arabia Saudite është përgjigjur ndaj kësaj situate me sulme ajrore. Zëdhënësi i Huthive, Mohammed Abdusalam, deklaroi se transporti detar mbetet i sigurt, me përjashtim të anijeve që përfaqësojnë interesa saudite.
Lëvizja Houthi shpalli zyrtarisht ndërprerjen e operacioneve luftarake përgjatë bregdetit të ngushticës Bab el-Mandeb. Vendimi pason rënien e forcave pro-saudite dhe konfirmimin se të gjithë ishujt kyç në këtë zonë strategjike ndodhen tashmë nën kontrollin e rebelëve. Presidenti amerikan Donald Trump komentoi zhvillimet, duke deklaruar pritshmërinë se tensionet ushtarake me Iranin do të përfundojnë pas zgjedhjeve afatmesme të nëntorit.
Forcat e Rezistencës Kombëtare, nën komandën e Tareq Saleh, e përshkruan tërheqjen nga Mocha si një ripozicionim taktik. Ky zhvillim ka ndërprerë linjat kritike të furnizimit për forcat qeveritare drejt qytetit të Taizit. Analistët ushtarakë vlerësojnë se humbja e pozicioneve në këtë zonë minon ndjeshëm kapacitetet logjistike të koalicionit në rajon.
Rebelët Houthi kanë marrë kontrollin e plotë mbi tre ishujt kryesorë strategjikë të Ngushticës së Bab al-Mandabit, përkatësisht Mayyun (Perim), Hanish dhe Zugar. Ky zhvillim ka shkaktuar një valë të re shpërnguljesh, me dhjetëra familje që janë larguar nga Mokha drejt provincave Lahj dhe Aden. Kontrolli mbi këto pika kyçe forcon ndjeshëm pozitën ushtarake të grupit në një prej rrugëve më kritike për tregtinë globale detare.
Administrata amerikane paralajmëroi se konflikti me Iranin mund të zgjasë deri në dy vjet, për shkak të përshkallëzimit të aktiviteteve ushtarake. Inteligjenca raporton se Rusia dhe Kina po ofrojnë mbështetje teknike për prodhimin e raketave në fabrikat nëntokësore të Iranit. Teherani ka intensifikuar gjithashtu testimin e armatimeve të reja në zonën e Hormuzit dhe Gjirit të Omanit.
Rebelët Houthi kanë përparuar më tej duke marrë kontrollin e qytetit bregdetar të Dhubabit, pozicion kyç përballë ishullit Perim. Forcat qeveritare të Jemenit njoftuan plane për një kundërsulm të menjëhershëm, duke angazhuar forcat ajrore dhe artilerinë e rëndë për rimarrjen e zonave të humbura. Ndërkohë, grupi Houthi ka zgjeruar shënjestrat e tij, duke konfirmuar sulme direkte ndaj infrastrukturës së naftës së Arabisë Saudite.
Rebelët Houthi morën zyrtarisht nën kontroll ishullin strategjik Mayyun (Perim), duke shtrirë ndikimin e tyre në hyrje të ngushticës Bab el-Mandeb. Qeveria e Jemenit konfirmoi zyrtarisht tërheqjen e forcave të saj nga ishulli pas ofensivës së ashpër. Si kundërpërgjigje, Arabia Saudite ndërmori sulme ajrore të drejtpërdrejta ndaj aeroportit në qytetin portual të Mokës.
Rebelët Houthi zgjeruan kontrollin e tyre në 130 kilometra vijë bregdetare përgjatë bregut jugor të Tihamahut, duke detyruar Rezistencën Kombëtare të tërhiqet nga zona të gjera brenda pak ditësh. Analistët ushtarakë paralajmërojnë se këto fitime territoriale do të jenë sfiduese për t'u përmbysur për shkak të fortifikimit të pozicioneve nga ana e rebelëve. Ekspertët vlerësojnë se marrëdhënia Iran-Houthi tashmë ka evoluar në një bashkëpunim strategjik të mirëkoordinuar, duke tejkaluar modelin e operimit thjesht nën urdhra të drejtpërdrejtë.
Organizata Ndërkombëtare për Migracionin (IOM) raportoi zhvendosjen e të paktën 46 mijë personave në Jemen, si pasojë e përshkallëzimit të konfliktit në rajon. Ndërkohë, lëvizja Houthi njoftoi se lundrimi detar mbetet i sigurt për të gjitha kompanitë, me përjashtim të anijeve saudite.
Rebelët Houthi zgjeruan ndikimin e tyre ushtarak në Detin e Kuq duke marrë nën kontroll ishujt Hanish i Madh dhe Hanish i Vogël. Ndërkohë, diplomacia rajonale përballet me zhvillime të reja: Irani dhe Omani finalizuan një marrëveshje mbi menaxhimin e ngushticës së Hormuzit. Si kundërpërgjigje ndaj këtyre lëvizjeve, Arabia Saudite kërkoi zyrtarisht shtyrjen e një takimi rajonal të planifikuar nga autoritetet omaneze për të diskutuar sigurinë e ngushticës.