Shtëpia e Bardhë paraqiti një plan-kornizë për sigurinë evropiane, së bashku me garanci sigurie për Ukrainën, ndërsa administrata e presidentit amerikan Donald Trump po përgatitet për bisedime trepalëshe të paqes me Ukrainën dhe Rusinë, të planifikuara për javën e ardhshme në Abu Dabi. I dërguari amerikan Jared Kushner paraqiti hollësitë e nismës në një postim në rrjetet sociale më 5 nëntor, pas diskutimeve në Bruksel me zyrtarë ukrainas, të NATO-s dhe evropianë.
Korniza e propozuar përfshin konsultime të vazhdueshme për sigurinë, komunikim gjatë krizave, transparencë më të madhe ushtarake dhe masa reciproke për të ulur rrezikun e përshkallëzimit. Ajo parashikon gjithashtu një marrëveshje afatgjatë për sigurinë dhe stabilitetin evropian. Sipas Kushnerit, nisma do të respektojë sovranitetin dhe integritetin territorial të çdo vendi; asnjë shtet nuk do të ketë të drejtë vetoje mbi zgjedhjet e sigurisë ose aleancat e një shteti tjetër. Ai tha se NATO-ja do të mbetet në qendër të mbrojtjes kolektive evropiane.
Njoftimi erdhi pas takimit të 5 nëntorit në Shtëpinë e Bardhë mes Trumpit dhe të dërguarit të posaçëm të presidentit rus Vladimir Putin, Kirill Dmitriev. Trump tha se beson se një “marrëveshje e madhe dhe e shkëlqyer” mund të arrihet shpejt dhe se ajo mund të përfshijë jo vetëm Ukrainën, por gjithë Evropën. “Do të jetë një marrëveshje e madhe dhe do të përfshijë më shumë sesa Ukrainën”, u tha ai gazetarëve, duke parashikuar se “të gjithë do të jenë të kënaqur”.
Kushner tha se konsultimet do të vazhdojnë përmes formatit Shell Bay, ku marrin pjesë Ukraina, NATO-ja, Bashkimi Evropian dhe partnerë të tjerë evropianë. Rusia do të marrë pjesë në negociatat e paqes.
Shqetësimet për sigurinë
Lidhja e garancive të sigurisë për Ukrainën me një arkitekturë më të gjerë evropiane ka ngritur pikëpyetje mes ekspertëve për Rusinë lidhur me shtrirjen e nismës dhe ndikimin e saj në NATO. Glen Howard, president i Fondacionit Saratoga dhe strateg për çështjet e Rusisë, tha për Radion Evropa e Lirë se njoftimi mund të synojë të sigurojë Ukrainën dhe aleatët evropianë se Uashingtoni nuk po i braktis interesat e tyre, ndërsa ushtron presion ndaj Rusisë para negociatave.
Howard tha se referenca ndaj një arkitekture më të gjerë të sigurisë evropiane është veçanërisht shqetësuese. Ai iu referua thirrjes së këshilltarit të Kremlinit për politikë të jashtme, Yury Ushakov, që NATO-ja të kthehej në pozicionin e para vitit 1997, përpara zgjerimit të aleancës në Evropën Lindore dhe në shtetet baltike. “Që kur ka Rusia të drejtë të japë mendim për të ardhmen e NATO-s dhe për zhbërjen e krahut lindor të saj?”, tha Howard, duke vënë në pikëpyetje se çfarë lëshimesh do të ofronte Rusia në këmbim. Ai paralajmëroi se vendosja e qëndrimit të NATO-s në tryezën e negociatave mund të krijojë precedent për Rusinë dhe administratat e ardhshme amerikane.
Howard e krahasoi qasjen e mundshme me Marrëveshjen e Munihut të vitit 1938, e cila i lejoi Gjermanisë Naziste të aneksonte një pjesë të Çekosllovakisë, në këmbim të premtimit të Adolf Hitlerit se nuk do të kishte pretendime të tjera territoriale. Ai përmendi gjithashtu shqetësimet për qëndrimin e administratës Trump ndaj Rusisë, përfshirë komentet e zyrtarit të lartë të Pentagonit Elbridge Colby, i cili u bëri thirrje shteteve baltike të zbusin retorikën kundër Rusisë.
Bota Sot raportoi gjithashtu se Howard përmendi përgatitjet e Francës dhe Britanisë për dislokimin e mundshëm të forcave paqeruajtëse në Ukrainë dhe diskutimet për ridrejtimin e gazit përmes saj si pjesë të mundshme të strategjisë negociuese. Ky burim citon edhe John Herbstin, ish-ambasadorin e SHBA-së në Ukrainë dhe drejtor të lartë në Qendrën për Euroazinë të Këshillit Atlantik, i cili u shpreh pak optimist për bisedimet e ardhshme. Pjesa e dhënë e materialit ndërpritet pas këtij përmendimi.
Ndërkaq, zëdhënësi i Kremlinit Dmitry Peskov tha të premten se Evropa duhet të përfshihet në diskutimet e ardhshme për sistemin e sigurisë, por se Moska nuk ka marrë propozime nga evropianët. “Nuk jemi në dijeni të asnjërës”, tha ai. Peskov shtoi se diskutimi për sistemin e ardhshëm të sigurisë në Evropë do të bëhej i pashmangshëm gjatë bisedimeve për garancitë e ndërsjella të sigurisë mes Rusisë dhe Ukrainës. Sipas tij, vendet evropiane ende nuk kanë vendosur se kush mund të flasë në emër të tyre, çka ai e përshkroi si pavendosmëri të zgjatur dhe mungesë vullneti.