Departamenti amerikan i Shtetit (DASH) përsëriti më 13 tetor se zhvillimi i Dialogut Strategjik me Kosovën varet nga krijimi i kushteve të përshtatshme, përfshirë përmbushjen e zotimeve të Kosovës ndaj serbëve të vendit. Në përgjigjen për Radion Evropa e Lirë (REL), DASH-i përsëriti qëndrimin e shprehur në korrik, por nuk sqaroi nëse Kosova ka përparuar drejt përmbushjes së kushteve apo cilët hapa konkretë mbeten për t’u ndërmarrë. Një zëdhënës tha se SHBA-ja mbetet e përkushtuar për avancimin e interesave të përbashkëta me popullin e Kosovës.
Më 12 tetor, presidentja Justina Shiroka Pula kërkoi rifillimin e dialogut gjatë takimit në Prishtinë me senatorët amerikanë Jeanne Shaheen dhe Dick Durbin. Sipas Presidencës, ajo theksoi rëndësinë e dialogut për thellimin e partneritetit dhe avancimin e përparësive të përbashkëta. Në një intervistë për Radio Televizionin e Kosovës, Shaheen tha se do të ishte mirë që dialogu të rifillonte, por përmendi ndryshimet në administratën amerikane dhe në Departamentin e Shtetit si sfida.
DASH-i rikujtoi se SHBA-ja e pezulloi Dialogun Strategjik për një periudhë të pacaktuar në shtator 2025, për shkak të shqetësimeve lidhur me veprimet e qeverisë së atëhershme në detyrë. Vendimi pasoi veprimet e autoriteteve të Kosovës ndaj institucioneve paralele serbe që vepronin në vend. REL-i iu drejtua Qeverisë së Kosovës për të pyetur se çfarë hapash po ndërmerr për rifillimin e dialogut.
Hapat që kërkohen
Eksperti i sigurisë dhe politikës së jashtme me bazë në Uashington, Adrian Shtuni, tha se ndryshimi i qëndrimit amerikan varet nga adresimi i shkaqeve që çuan në pezullim. Sipas tij, Kosova ka mbetur pa përparim në shumë drejtime për gati dy vjet. Ai e cilësoi shpresëdhënës kompromisin politik që mundësoi zgjedhjen e Shiroka Pulës, por tha se nevojiten hapa konkretë dhe të shpejtë për të krijuar kushtet e duhura, për t’iu përgjigjur kërkesave amerikane dhe për të përmbushur zotimet e mëparshme.
Shtuni tha gjithashtu se Kosova duhet të shtojë angazhimin diplomatik në Uashington. Vizitat dhe angazhimi i senatorëve ndihmojnë që Kosova të mbetet në vëmendjen amerikane, por vendimi për dialogun i takon degës ekzekutive të SHBA-së.
DASH-i nuk i specifikoi zotimet që pret të përmbushen. SHBA-ja dhe Bashkimi Evropian prej vitesh i kërkojnë Kosovës të zbatojë marrëveshjet e dialogut me Serbinë, të ndërmjetësuar nga BE-ja. Ato përfshijnë sigurimin e një niveli vetëmenaxhimi për komunitetin serb, përmes themelimit të Asociacionit të komunave me shumicë serbe, në përputhje me Marrëveshjen Bazë të vitit 2023 dhe Aneksin e Ohrit.
Sipas raportimeve të REL-it, Perëndimi kërkon gjithashtu që Kosova të zgjidhë mosmarrëveshjet me Kishën Ortodokse Serbe, të mbrojë liritë fetare dhe të shmangë veprimet e njëanshme në veri, të cilat, sipas Uashingtonit, kanë rritur tensionet me komunitetin serb. Presidenca nuk iu përgjigj kërkesës së REL-it për qëndrimin e saj mbi Asociacionin deri në publikimin e raportimit.