Kryeministri Edi Rama, gjatë Forumit të Dytë të Inovacionit, deklaroi se Shqipëria ka vendosur objektivin për të arritur në 1 miliard euro eksporte të teknologjisë deri në vitin 2030. Në këtë ngjarje, ku mori pjesë edhe Ministrja e Ekonomisë dhe Inovacionit, Delina Ibrahimaj, u diskutua mbi nevojën për transformimin digjital të vendit dhe adoptimin e Inteligjencës Artificiale (IA).
Zhvillimi i sektorit dhe IA
Edi Rama theksoi se sektori i teknologjisë në Shqipëri po përjeton një dinamikë të lartë, me 222 milionë euro eksporte vjetore dhe rreth 30,000 profesionistë të angazhuar, ku 7 nga 10 janë nën moshën 35 vjeç. Sektori kontribuon me 2.2% në Prodhimin e Përgjithshëm Kombëtar. Nga ana tjetër, Ministrja Delina Ibrahimaj vuri në dukje se, ndonëse popullata ka akses në shërbimet digjitale, niveli i përdorimit të Inteligjencës Artificiale nga bizneset mbetet i ulët, çka ndikon në produktivitetin e vendit, i cili është sa 1/3 e mesatares së Bashkimit Evropian.
Infrastruktura dhe digjitalizimi i shtetit
Kryeministri njoftoi ndërtimin e një strukture publike cloud dhe një kapaciteti kompjuterik kombëtar për të siguruar akses të sigurt në të dhënat shtetërore. Gjithashtu, po punohet për kalimin në gjeneratën e dytë të platformës e-Albania (e-Albania 2.0) dhe zhvillimin e sistemit të parë të prokurimeve publike me IA. Lidhur me mbrojtjen kibernetike, Edi Rama u shpreh se Shqipëria renditet në vendin e parë në National Cyber Security Index 2026.
Politikat për arsimin dhe startup-et
Qeveria synon zgjerimin e rrjetit të qendrave TUMO dhe laboratorëve inteligjentë në shkolla, ku aktualisht janë ngritur rreth 300 të tillë. Për të mbështetur zhvillimin e mëtejshëm, është dyfishuar fondi për startup-et dhe do të promovohet një Program Kombëtar për Aftësimin në Teknologji dhe IA, i cili do të jetë pa pagesë për qytetarët. Rama nënvizoi se shteti do të forcojë kapacitetet e veta teknologjike për të ulur varësinë nga shërbimet e mirëmbajtjes së kompanive private, duke i nxitur këto të fundit të orientojnë kërkimin dhe inovacionin drejt tregut privat.
Përditësime
Ministrja e Ekonomisë, Delina Ibrahimaj, raportoi se vetëm 9% e bizneseve shqiptare përdorin aktualisht inteligjencën artificiale në operacionet e tyre. Ky tregues mbetet i ulët, pavarësisht faktit se bizneset e vogla dhe të mesme përbëjnë 99.8% të ndërmarrjeve, sigurojnë 80% të punësimit dhe kontribuojnë me 78% në vlerën e shtuar të ekonomisë. Në përpjekje për të rritur standardet dhe kontrollin, Kryeministri Edi Rama konfirmoi se procedurat e tenderimeve publike do të administrohen nga inteligjenca artificiale. Qeveria po përballet me sfida për shkak të performancës së kompanive private të kontraktuara për mirëmbajtje, duke iu referuar problemeve të hasura më parë me AKSHI-n.
Qeveria bëri të detyrueshëm programin e aftësimit në Inteligjencën Artificiale për të gjithë punonjësit e administratës publike. Integrimi i moduleve të IA ka nisur tashmë në drejtoritë juridike si pjesë e reformës dixhitale. Të dhënat e fundit tregojnë se sektori i teknologjisë eksporton aktualisht 222 milionë euro, duke zënë një peshë prej 2.2% në Prodhimin e Përgjithshëm Kombëtar. Zhvillimi i sektorit udhëhiqet nga të rinjtë, ku 7 nga 10 profesionistë janë nën moshën 35 vjeç. Megjithatë, adoptimi mbetet i ulët në tregun vendas, pasi vetëm 24% e bizneseve shqiptare tregtojnë online.
Qeveria shpalosi planin për një infrastrukturë të re digjitale, duke përfshirë krijimin e një strukture publike cloud dhe katalogun kombëtar të të dhënave të hapura. Autoritetet po vlerësojnë ngritjen e qendrave të të dhënave (data center) për të rritur kapacitetin kompjuterik kombëtar. Projektet pilot për integrimin e teknologjisë do të shtrihen në sektorët e turizmit, bujqësisë, shëndetësisë dhe financës përmes bashkëpunimit shtet-privat. Ndërkohë, të dhënat zyrtare tregojnë se shkalla e adoptimit të Inteligjencës Artificiale në bizneset vendase mbetet e ulët, në nivelin e 9%.