Taulant Balla, kreu i grupit parlamentar të Partisë Socialiste, deklaroi më 24 mars në një konferencë shtypi në Kryesinë e Kuvendit se mazhoranca ka përgatitur draftin e parë për një ligj të posaçëm mbi referendumet. Këtë nismë e kishte theksuar edhe kryeministri Edi Rama në Asamblenë e PS-së. Drafti nuk do të depozitohet ende në Kuvend, por do t'i nënshtrohet një procesi të gjerë konsultimi me tryeza të mëdha, ku marrin pjesë juristë, profesorë, studentë dhe përfaqësues të shoqërisë civile.
Balla e cilësoi referendumin si ushtrim të drejtpërdrejtë të sovranitetit të popullit. Ai sqaroi se ky është kryesisht konsultativ dhe jo detyrues, duke shërbyer për të marrë mendimin e qytetarëve mbi çështje specifike, si ratifikimi i marrëveshjeve ndërkombëtare apo zgjidhje ligjore.
Llojet e parashikuara
Drafti përcakton këto kategori:
- Kushtetues: Për ndryshime në Kushtetutë, pas votimit me 2/3 e anëtarëve të Kuvendit.
- I përgjithshëm: Për shfuqizimin e një ligji ose ratifikimin e ligjeve të veçanta.
- Vendor: Në nivel bashkie ose qarku, për çështje qeverisjeje lokale.
Kushtet e vlefshmërisë
Për referendumin kushtetues, miratohet kur më shumë se gjysma e zgjedhësve të regjistruar votojnë pro. Për shfuqizimin e një ligji, është i vlefshëm me pjesëmarrje të të paktën 40% të zgjedhësve të regjistruar, ndërsa votat pro duhet të jenë të paktën 25% e tyre.
Nisma synon të rregullojë mungesën e ligjit pas miratimit të Kushtetutës. Balla propozoi referendum për uljen e numrit të deputetëve në Kuvend dhe mbajtjen e tij në të njëjtën ditë me zgjedhjet për të kursyer kosto, duke theksuar se Kushtetuta nuk e ndalon. Procesi mund të përfundojë këtë sesion parlamentar.
Përditësime
Partia Socialiste synon ta mbajë të gjithë procesin në Gjykatën Kushtetuese brenda 30 ditësh, ndryshe nga 60-70 ditët e zakonshme.
Zhvillime kryesore:
- Ligji lejon dy qëndrime për referendumin gjatë zgjedhjeve: pro dhe kundër.
- Tentativa të ngjashme dështuan në sesionin e kaluar.
- Ndryshime legjislative pas negociatave evropiane dhe përgatitje për iniciativa të shpejta.
Palët politike ranë dakord për reduktimin e deputetëve nga 140 në 101.
- PS pret bashkëpunim me opozitën për draftin e ligjit të referendumeve, që përfshin elemente nga draftet e mëparshme të shoqërisë civile.
- Eksperti Andon Kume deklaroi se kuadri aktual pengon procesin, ndërsa drafti i ri është miqësor.
Kryeministri Edi Rama u takua më 25 mars me Taulant Ballën, Endrit Koçiu, Etleva Demo dhe Blendi Ismaili për strategjinë e komunikimit mbi ligjin e referendumeve.
Konsultimet publike do të zgjasin deri në 3 muaj dhe do të zhvillohen në Tiranë dhe qytete të tjera.
Iniciatorët e mundshëm:
- 50 mijë qytetarë te KQZ;
- 1/5 e deputetëve;
- Këshilli i Ministrave.
Ligji mund të hyjë në fuqi në vjeshtë, duke mundësuar referendum për uljen e deputetëve në 100.
Reforma në drejtësi nuk kërkon referendum; mjafton miratimi i Komisionit Europian.