Ky artikull është përditësuar. Shiko përditësimet
Konteksti i Tensioneve
Një postim provokues në rrjetin social X nga Katie Miller, bashkëshortja e Stephen Miller, këshilltarit të ngushtë të presidentit Donald Trump, ka rindezur debatin ndërkombëtar rreth statusit të Groenlandës. Miller publikoi një hartë të Groenlandës të mbuluar me flamurin amerikan, shoqëruar me fjalën "Së shpejti", duke nxitur reagime të menjëhershme nga autoritetet daneze.
Qëndrimi i Trump dhe Administratës
Presidenti Trump ka ngritur disa herë idenë e blerjes së Groenlandës, duke përmendur rëndësinë strategjike të ishullit në Arktik dhe pasuritë e tij minerare. Në një intervistë të fundit, Trump u shpreh se SHBA "ka nevojë absolute" për Groenlandën për qëllime mbrojtjeje kombëtare.
Ideja e blerjes së Groenlandës nuk është e re. Në vitin 2019, administrata e parë e Trump shprehte interesse për një marrëveshje të tillë, por u takua me refuzim kategorik nga Danimarka. Tani, me rikthimin e tij në presidencë, Trump duket se ka rinovuar këto ambicie.
Reagimi Diplomatik Danez
Kryeministrja Mette Frederiksen iu përgjigj ashpër këtyre deklaratave, duke theksuar se:
- Shtetet e Bashkuara nuk kanë asnjë të drejtë ligjore për të blerë territore nën sovranitetin danez
- "Nuk ka absolutisht asnjë kuptim të flitet për nevojën që SHBA-ja të marrë nën kontroll Groenlandën"
- Danimarka tashmë ka marrëveshje mbrojtjeje me SHBA-në që u jep amerikanëve akses në bazat ushtarake në Groenlandë
- Groenlanda nuk është "në shitje" dhe kurrë nuk do të jetë
Deklarata e Ambasadorit Danez
Jesper Møller Sørensen, ambasadori danez në SHBA, u përgjigj diplomatikisht duke theksuar:
- SHBA-ja dhe Danimarka janë aleatë të ngushtë brenda NATO-s
- Groenlanda është pjesë integrale e NATO-s
- Kopenhaga ka investuar 13.7 miliardë dollarë në mbrojtjen e rajonit Arktik gjatë dekadës së fundit
- Bashkëpunimi aktual strategjik mes dy vendeve funksionon mirë
Statusi Aktual i Groenlandës
Groenlanda, me rreth 57,000 banorë, gëzon vetëqeverisje të gjerë që prej vitit 1979 brenda Mbretërisë së Danimarkës. Megjithatë, mbrojtja kombëtare, politika e jashtme dhe çështjet monetare mbeten nën përgjegjësinë e plotë të Kopenhagës.
Ishulli ka rëndësi të madhe strategjike për shkak të pozicionit të tij në Arktik, rezervave të mëdha të mineraleve të rralla dhe ndryshimeve klimatike që po hapin rrugë të reja detare. Sondazhet e opinionit publik tregojnë se banorët groenlandezë kanë kundërshtim të fortë ndaj çdo ideje për t'u bërë pjesë e Shteteve të Bashkuara.
Konteksti Gjeopolitik
Interesi amerikan për Groenlandën vjen në një kohë kur Kina dhe Rusia po rrisin aktivitetet e tyre në rajonin Arktik. SHBA-ja ka shprehur shqetësime për ndikimin në rritje të Kinës në këtë zonë strategjike, veçanërisht në lidhje me projektet infrastrukturore dhe nxjerrjen e mineraleve.
Marrëdhëniet mes SHBA-së dhe Danimarkës kanë qenë tradicionalisht të forta, por kjo çështje ka sjellë tension të rrallë diplomatik midis dy aleatëve të NATO-s.
Reagimet Ndërkombëtare
Bashkimi Europian ka shprehur solidaritet me Danimarkën, duke theksuar se çdo ndryshim në statusin territorial të vendeve anëtare duhet të respektojë të drejtën ndërkombëtare dhe sovranitetin kombëtar.
Perspektiva e Ardhshme
Ekspertët diplomatikë vlerësojnë se kjo çështje ka të ngjarë të mbetet në nivelin e retorikës politike, pasi çdo veprim konkret do të shkaktonte krizë të thellë në marrëdhëniet atlantike. Megjithatë, tensioni tregon se çështje territoriale mbeten ende tepër delikate në sistemin ndërkombëtar bashkëkohor.
Përditësim
Pele Broberg, lideri i opozitës në Groenlandë, deklaroi se Groenlanda duhet të zhvillojë bisedime të drejtpërdrejta me SHBA-në, pa përfshirjen e Danimarkës. Partia Naleraq, që mbështet pavarësinë e Groenlandës, dyfishoi vendet e saj në parlamentin lokal në zgjedhjet e fundit, duke siguruar 25% të votave. Naleraq propozoi një marrëveshje "asociimi të lirë" me SHBA-në, që parashikon mbrojtje ushtarake në këmbim të të drejtave për baza ushtarake në ishull.
Donald Trump deklaroi se SHBA do të veprojë për Groenlandën "qoftë me dëshirën e tyre apo jo" dhe "butë ose më të vështirë". Administrata amerikane nuk përjashton përdorimin e forcës ushtarake, sipas burimeve zyrtare. Kryeministrja daneze Mette Frederiksen paralajmëroi për një "moment vendimtar" që rrezikon bashkëpunimin në NATO. Është i planifikuar një takim midis ministrave danez Lars Løkke Rasmussen dhe groenlandez Vivian Motzfeldt me senatorin amerikan Marco Rubio. Kryeministri i Groenlandës Jens-Frederik Nielsen, së bashku me liderët e katër partive, lëshoi një deklaratë të përbashkët: "Nuk duam të jemi amerikanë, nuk duam të jemi danezë; duam të jemi groenlandezë". Kryeministri suedez Ulf Kristersson shprehu mbështetje për Danimarkën, ndërsa Suedia shpalli një investim prej 15 miliardë kronash për mbrojtje.
Qeveria e Groenlandës deklaroi zyrtarisht se nuk pranon në asnjë rrethanë kontrollin e SHBA-së dhe thekson mbetjen në kuadrin e NATO-s.
Sekretari i NATO-s, Mark Rutte, deklaroi se aleanca po punon për forcimin e sigurisë dhe hapat e ardhshëm në Arktik.
Traktati i 1951 lejon SHBA-në të zgjerojë praninë ushtarake në Groenlandë.
Motzfeldt dhe Rasmussen do të takohen me Marco Rubio, sekretarin e Shtetit të SHBA-së, në Uashington të mërkurën.