Presidenti amerikan Donald Trump deklaroi në intervistë për gazetën britanike The Telegraph më 1 prill 2026 se po e shqyrton seriozisht mundësinë e tërheqjes së SHBA-së nga NATO. Ai e përshkroi aleancën si "tigër letre", duke thënë se edhe presidenti rus Vladimir Putin e njeh dobësinë e saj. Kërcënimet vijnë pas refuzimit të aleatëve për t’u bashkuar luftës së nisur nga SHBA dhe Izraeli kundër Iranit më 28 shkurt 2026.
Trump shprehu zhgënjimin për mungesën e ndihmës në rihapjen e Ngushticës së Hormuzit, e mbyllur nga Irani dhe përmes së cilës kalon rreth 20% e naftës botërore. Kjo ka rritur çmimet globale dhe kërcënon recesion. Ai krahasoi situatën me ndihmën e SHBA-së për Ukrainën. Kritikoi kryeministrin britanik Keir Starmer dhe Marinën Mbretërore Britanike.
Deklarata zyrtare amerikane
Sekretari i Shtetit Marco Rubio e quajti NATO-n "rrugë njëkahëshe" dhe tha se pas konfliktit do të rishikohet vlera e saj për SHBA. Ai theksoi mungesën e qasjes në baza ushtarake, siç ndodhi me Italinë në bazën e Siçilisë. Trump njoftoi një fjalim televiziv për të shprehur neverinë ndaj aleancës.
Aspekte ligjore
Sipas ligjit të 2023-s të miratuar nga Kongresi, presidenti nuk mund ta tërheqë SHBA-në nga NATO pa miratimin e dy të tretave të Senatit ose një akt kongresional. Neni 13 i Traktatit të Atlantikut të Veriut lejon largim pas një viti njoftimi. Ekspertët parashikojnë sfida gjyqësore.
Skenarë të mundshëm
Analiza nga Politico rendit pesë skenarë:
- Vazhdim kritikash që dobësojnë besueshmërinë;
- Bllokim vendimesh dhe financimesh;
- Tërheqje deri në 9.000 ushtarë nga Evropa;
- Bojkot takimesh dhe planifikimi ushtarak;
- Largim formal i vështirë ligjërisht.
Reaksione
Sekretari i përgjithshëm i NATO-s, Mark Rutte, kishte besuar në ulje tensionesh pas samitit të Hagës në 2025, ku u ra dakord për rritje shpenzimesh deri në 5% të PBB-së deri në 2035. Keir Starmer u shpreh i përkushtuar ndaj aleancës. Eksperti Ivo Daalder e quajti krizën më të rëndë në historinë 77-vjeçare të NATO-s.