Kryesia e Akademisë së Shkencave dhe të Arteve të Kosovës (AShAK) ka shprehur shqetësim të thellë në lidhje me propozimin e Zyrës së Prokurorit Special (ZPS) për dënimin e katër figurave udhëheqëse të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës (UÇK): Hashim Thaçi, ish-president i Republikës së Kosovës; Kadri Veseli, ish-kryetar i Kuvendit; Jakup Krasniqi, ish-kryetar i Kuvendit; dhe Rexhep Selimi, ish-deputet i Kuvendit. Kryeprokurorja e specializuar Kimberly West kërkoi nga 45 vjet burgim për secilin të akuzuar, sipas raportimeve të datës 10 shkurt 2026.
AShAK-u vlerëson se procesi gjyqësor në Hagë duhet të zhvillohet në përputhje të plotë me standardet ndërkombëtare të drejtësisë dhe të garantojë të drejtat e njeriut, siç përcaktohen në Kushtetutën e Republikës së Kosovës dhe Konventën Evropiane për të Drejtat e Njeriut. Çdo shmangie nga këto standarde paraqet, sipas AShAK-ut, influencë politike që lëndon legjitimitetin dhe paanshmërinë e procesit.
Në deklaratë theksohet rëndësia historike dhe morale e luftës çlirimtare të UÇK-së, e cila u zhvillua për mbrojtjen e popullatës civile dhe çlirimin e Kosovës. Kontributi i udhëheqësve të UÇK-së konsiderohet vendimtar dhe nuk mund të relativizohet apo stigmatizohet në kuadër të një procesi me motive të mundshme politike.
AShAK-u kundërshton çdo përpjekje për relativizimin e gjenocidit serb mbi popullatën civile në Kosovë. Lufta e UÇK-së dhe sakrificat e shqiptarëve për lirinë e Kosovës janë pjesë e historisë së dokumentuar dhe nuk mund të mohohen ose keqinterpretohen për qëllime të tjera. Çdo stigmatizim i luftës çlirimtare përmes interpretimeve të njëanshme paraqet kërcënim ndaj kujtesës historike dhe drejtësisë kolektive të popullit të Kosovës.
Kryesia e AShAK-ut propozon që institucionet e Kosovës të ndërtojnë mekanizma të pavarur për monitorimin e shkeljeve të të drejtave të njeriut nga Gjykata Speciale, me qëllim sigurimin e transparencës, llogaridhënies dhe respektimit të standardeve ndërkombëtare.