BIRN ka zbuluar mbi 25 faqe në Facebook, me prani në YouTube dhe TikTok, të kontrolluara nga Maqedonia e Veriut, që mashtrojnë lexuesit shqiptarë përmes Affiliate Marketing Scams. Këto platforma përdorin lajme të rreme dhe tituj clickbait për të shitur ilaçe ose mbledhur klikime. Analiza e të dhënave të transparencës në Facebook dhe kodit burimor tregon një rrjet të sofistikuar.
Fenomeni nis në vitin 2016, kur një qytet i vogël në Maqedoninë e Veriut u bë epiqendër e dezinformimit digjital gjatë zgjedhjeve presidenciale në SHBA. Të rinj vendas krijuan uebsajte me lajme të trilluara, kryesisht pro Donald Trump, që u bënë virale në Facebook dhe gjeneruan fitime nga Google AdSense. Qëllimi ishte financiar, pa axhendë politike.
Modeli i biznesit ka evoluar, por mbetet i bazuar në lajme të rreme. Shumica e faqeve publikojnë në shqip, ndërsa disa në anglisht, duke targetuar kryesisht lexues shqipfolës. Këto struktura cenojnë privatësinë, portofolin e viktimave dhe besimin publik ndaj mediave serioze, sipas ekspertëve të sigurisë kibernetike dhe masmedias.
Komente nga ekspertët
Bardhyl Jashari, drejtor ekzekutiv i Fondacionit Metamorfozis në Maqedoninë e Veriut – një organizatë mediatike që promovon të drejtat e njeriut në internet –, deklaroi për BIRN se këto platforma degradojnë standardin e informacionit dhe rolin e medias në shoqërinë demokratike. Ai theksoi: «Kur njerëzit e kuptojnë që janë mashtruar nga një faqe ‘patriotike’, ata bëhen cinikë edhe ndaj mediave serioze».