Pas shpalljes së aktgjykimit në shkallën e parë nga Dhomat e Specializuara, ekipet mbrojtëse të katër ish-krerëve të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës (UÇK) kanë filluar hapat proceduralë për betejën ligjore në Apel. Të akuzuarit u dënuan për krime lufte me dënime të ndryshme: Hashim Thaçi dhe Jakup Krasniqi me nga 25 vjet burgim, Kadri Veseli me 18 vjet dhe Rexhep Selimi me 13 vjet.
Procedurat dhe pretendimet ligjore
Avokatët kanë bërë të ditur se do të kundërshtojnë pika specifike të verdiktit, me theks të veçantë te përgjegjësia për vrasjet dhe ndalimet e paligjshme, duke argumentuar se në ngjarjet e periudhës përkatëse ka pasur ndërhyrje edhe nga një palë e tretë, përkatësisht NATO. Sipas Amer Alijës nga Fondi për të Drejtën Humanitare, procesi i apelimit pritet të zgjasë disa muaj, ndërsa afatet për parashtresat e prokurorisë dhe avokatit të viktimave janë caktuar për në tetor dhe nëntor.
Reagimet institucionale dhe politike
Ngjarjet në Hagë kanë shkaktuar reagime të shumta në Kosovë. Ushtruesja e detyrës së presidentes, Albulena Haxhiu, ka kërkuar koordinim institucional dhe lënien mënjanë të përçarjeve politike për të përballuar këtë çështje me prioritet. Njëkohësisht, Partia Demokratike e Kosovës (PDK) ka ndërmarrë një iniciativë ligjore për ndryshimin e ligjit për Dhomat e Specializuara, me synim rritjen e llogaridhënies së këtij institucioni.
Ndërkohë, Kuvendi Komunal i Deçanit ka miratuar një deklaratë përmes së cilës shpreh mospajtim me aktgjykimin, duke theksuar se lufta e UÇK-së ishte e drejtë dhe çlirimtare. Përfaqësues të mbrojtjes, si Avni Bytyqi, kanë kritikuar mungesën e angazhimit të shtetit të Kosovës në mbrojtjen e të akuzuarve, duke e krahasuar situatën me ndihmën që shteti i Kroacisë ka ofruar për qytetarët e saj në procese të ngjashme ndërkombëtare.
Përditësime
Partia Demokratike e Kosovës (PDK) ka dorëzuar zyrtarisht në Kuvend nismën ligjore për ndryshimin e ligjit për Dhomat e Specializuara. Propozimi synon kufizimin e dënimeve deri në 15 vjet dhe mundësinë e faljes presidenciale. Zyrtarët e Bashkimit Evropian refuzuan të komentojnë nismën, duke theksuar mbështetjen e palëkundur për Gjykatën Speciale. Ndërkohë, qytetarët në Prishtinë dhe në diasporë kanë protestuar për gjashtë ditë radhazi kundër vendimit gjyqësor. Ish-zyrtari amerikan Jason Steinbaum vuri në dyshim trajtimin e provave nga Gjykata Speciale, duke sugjeruar se procesi duhej të zhvillohej nga sistemi vendor i drejtësisë. Ish-kryeministri Isa Mustafa kërkoi koordinim të ngushtë me Shtetet e Bashkuara dhe Bashkimin Evropian për trajtimin e kësaj çështjeje.
Deputeti i PDK-së, Përparim Gruda, e vlerësoi mbrojtjen e ish-krerëve të UÇK-së në Hagë si shembullore, duke nënvizuar angazhimin e figurave ndërkombëtare si Wesley Clark dhe James Rubin. Gruda sqaroi se themelimi i Dhomave të Specializuara ishte veprim strategjik për t'iu shmangur një tribunali të mundshëm të OKB-së ndaj pretendimeve të raportit të Dick Martyt. Sa i përket kohëzgjatjes së procesit, ai parashikon se faza e Apelimit do të zgjasë rreth 18 muaj. Ndërkohë, ish-kryeministri Isa Mustafa kërkoi trajtim juridik dhe politik të çështjes, duke apeluar për koordinim më të ngushtë me SHBA-në dhe BE-në.
Kryeministri i Kosovës, Albin Kurti, kërkoi nga shefja e diplomacisë së Bashkimit Evropian, Kaja Kallas, ndërhyrje për korrigjimin e vendimit të shkallës së parë të Gjykatës Speciale, të cilin e cilësoi si jo transparent dhe të padrejtë. Në takimin e zhvilluar në New York, Kurti kërkoi trysni ndërkombëtare ndaj Serbisë për dorëzimin e Millan Radoiçiqit, i dyshuar për sulmin në Banjskë. Gjithashtu, kreu i qeverisë kosovare ngriti shqetësimin për atë që e quajti 'spastrim etnik administrativ' ndaj shqiptarëve në Luginën e Preshevës përmes heqjes së adresave.
Ekipet e mbrojtjes kanë nisur procedurat për njoftimin e apelimit të verdiktit, me afat final deri më 25 shtator. Gjykata ka përcaktuar afatet procedurale, duke caktuar 14 tetorin për avokatin e viktimave dhe 4 nëntorin për Prokurorinë. Në Prishtinë po vijojnë protestat paqësore për të shtatin ditë radhazi, ndërsa OVL-UÇK ka njoftuar organizimin e protestave mbarëkombëtare për të premten në të gjitha qytetet e Kosovës. Ndërkohë, Bilall Sherifi ka ngritur shqetësime lidhur me trajtimin e dëshmitarëve në këtë proces gjyqësor.
Bardhyl Mahmuti kërkoi zyrtarisht shpalljen e gjendjes së jashtëzakonshme në Kosovë, duke iu referuar Nenit 133 të Kushtetutës. Sipas Mahmutit, vendimi i Dhomave të Specializuara përbën kërcënim për rendin kushtetues të vendit. Ai paralajmëroi se kriminalizimi i luftës mund të shpijë në tërheqjen e njohjeve ndërkombëtare të shtetësisë së Kosovës.
Ish-hetuesja e Tribunalit të Hagës, Nevenka Tromp, kritikoi ashpër procesin gjyqësor ndaj krerëve të UÇK-së, duke e cilësuar atë si shembull të 'standardeve të dyfishta'. Sipas Tromp, Dhomat e Specializuara kanë pranuar pothuajse të gjitha kërkesat e prokurorisë, duke vënë në pikëpyetje drejtësinë e procesit. Ajo theksoi se dënimet e kërkuara për Hashim Thaçin dhe Jakup Krasniqin rrezikojnë të jenë të përjetshme, duke krijuar një precedent të pabarabartë në krahasim me gjyqet e kaluara për ish-Jugosllavinë.
Protestat për mbështetjen e ish-krerëve të UÇK-së vazhduan për natën e tetë radhazi në Prishtinë, ku familjarët refuzuan një takim me ministren e Drejtësisë, Albulena Haxhiu, duke kërkuar që kjo çështje të trajtohet ekskluzivisht në Kuvendin e Kosovës. Përballë kësaj situate: - Kryeministri Albin Kurti ngriti çështjen e dënimeve të Dhomave të Specializuara gjatë takimeve dypalëshe në Nju Jork. - Organizata e Veteranëve të Luftës së UÇK-së (OVL-UÇK) konfirmoi organizimin e protestave mbarëkombëtare më 25 shtator. - Lëvizja protestuese është shtrirë edhe në diasporë, me tubime të raportuara në SHBA, Kanada, Zvicër, Gjermani dhe Austri.