Institucionet e Kosovës filluan të martën, më 28 korrik 2026, procesin e gërmimeve në fshatin Kalludër i Vogël të komunës së Zubin Potokut, pas dyshimeve për ekzistencën e mbetjeve mortore që besohet se u përkasin personave të zhdukur gjatë luftës së viteve 1998-1999.
Ekzekutimi i operacionit dhe bashkëpunimi institucional
Procesi po zhvillohet me kërkesë të Prokurorisë Speciale të Republikës së Kosovës dhe me urdhër të Gjykatës Themelore në Prishtinë. Zëdhënësja e Prokurorisë, Arbnora Luta, konfirmoi se institucionet po zbatojnë urdhrin për zhvarrosje, autopsi dhe identifikim të mbetjeve. Në terren janë të angazhuar përfaqësues nga:
• Instituti i Mjekësisë Ligjore (IML)
• Komisioni Qeveritar për Persona të Zhdukur
• Sektori për Hetimin e Krimeve të Luftës
• EULEX
Mjeku i IML-së, Ditor Haliti, deklaroi se vlerësimet preliminare tregojnë se pjesët kockore të gjetura janë me origjinë njerëzore dhe paraqesin interes mjeko-ligjor. Për shkak të terrenit malor, autoritetet njoftuan se gërmimet do të vazhdojnë edhe në ditët në vijim. Anëtari i Komisionit Qeveritar për Persona të Zhdukur, Kushtrim Gara, theksoi se çdo informacion mbi identifikimin do t'u ndahet fillimisht familjarëve të viktimave.
Arrestimet dhe hetimet në vijim
Paralelisht me procesin e gërmimeve, Prokuroria Speciale njoftoi se dy persona, të identifikuar me inicialet M.J. dhe M.B., janë arrestuar në rajonin e Mitrovicës. Ata dyshohen për përfshirje në këtë rast dhe për vepra penale të krimeve të luftës. Ndonëse në media është raportuar se në këtë lokacion mund të gjenden mbetjet e grupit të njohur si "intelektualët nga Mitrovica", të zhdukur më 19 prill 1999, autoritetet theksojnë se identiteti i saktë do të konfirmohet vetëm pas përfundimit të analizave mjeko-ligjore.
Sipas të dhënave zyrtare, në Kosovë vazhdojnë të jenë të zhdukur rreth 1,577 persona. Pavarësisht marrëveshjeve të vitit 2023 ndërmjet Kosovës dhe Serbisë për deklaratën e përbashkët mbi personat e zhdukur, zbatimi i zotimeve për qasje në dokumente dhe shkëmbim informacioni ka shënuar progres të kufizuar.
Përditësime
Prokuroria Speciale ka kërkuar zyrtarisht paraburgimin për M.J. dhe M.B., të cilët dyshohen për përfshirje në masakrën e 19 prillit 1999 në Zubin Potok, ku u vranë 23 civilë. Kryeministri Albin Kurti bëri të ditur se ekzistojnë dyshime se mbetjet mortore të gjetura në këtë lokacion u përkasin 23 intelektualëve të Mitrovicës. Ndërsa, ministri i Punëve të Brendshme, Xhelal Sveçla, pas vizitës në vendin e gërmimeve, vlerësoi se zbulimi i varrezës është rezultat i punës intensive të organeve të rendit dhe bashkëpunimit me qytetarët.
Ministri i Punëve të Brendshme, Xhelal Sveçla, konfirmoi se lokacioni në Kalludër të Vogël është varrezë masive, pas vizitës së kryer në terren. Në këtë zonë, e cila nuk ishte shqyrtuar më parë, ekipet mjeko-ligjore gjetën mbetje kockore dhe veshmbathje që dyshohet se u përkasin 23 intelektualëve të zhdukur nga Mitrovica.
Kryetari i Komisionit Qeveritar për Persona të Zhdukur, Andin Hoti, ka sqaruar se gërmimet në Zubin Potok janë rezultat i drejtpërdrejtë i hetimeve të institucioneve të Kosovës. Ai theksoi se ky proces nuk është i ndërlidhur me punën e Komisionit të Përbashkët apo dialogun në Bruksel. Qeveria e Kosovës njoftoi se procesi i Komisionit të Përbashkët mbetet joefektiv për shkak të mungesës së vullnetit politik nga pala serbe. Autoritetet kosovare denoncuan mosbashkëpunimin e vazhdueshëm të Beogradit, i cili, përkundër zotimeve ndërkombëtare, vijon të mbajë të mbyllura arkivat ushtarake dhe policore.
Presidentja në detyrë, Albulena Haxhiu, ka mirëpritur konfirmimin e varrezës masive në Kalludër të Vogël. Ekipet e forenzikës dhe hetuesit po hasin vështirësi logjistike për shkak të terrenit malor, pasi lokacioni ndodhet 20 kilometra larg Zubin Potokut, përmes një rruge të vështirë për qarkullim.