Sot, më 26 shtator 2026, Kosova përkujton 35-vjetorin e referendumit të vitit 1991, i cili shprehu vullnetin e popullit për pavarësi nga ish-Jugosllavia. Ky proces ishte kulmi i një serie veprimesh institucionale, pas Deklaratës Kushtetuese të 2 korrikut 1990 dhe miratimit të Kushtetutës së Republikës së Kosovës më 7 shtator 1990 në Kaçanik.
Kryeministri Albin Kurti publikoi fletëvotimet e asaj kohe, duke rikujtuar shifrat zyrtare të procesit:
• Gjithsej votues me të drejtë vote: 1 051 357
• Pjesëmarrës në votim: 914 802 (87.01%)
• Votuan pro pavarësisë: 913 705 (99.87% e votave të vlefshme)
• Votuan kundër: 164
• Fletëvotime të pavlefshme: 933
Në deklaratën e tij, Kurti e vlerësoi referendumin si një ngjarje me rëndësi historike, duke qenë hera e parë që populli i Kosovës deklarohej lirshëm për vetëvendosje para botës demokratike. Ai theksoi se kjo aspiratë politike u realizua pas një dekade të përshkuar nga mosbindja civile, rezistenca paqësore, lufta e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës dhe ndërhyrja e NATO-s në vitin 1999.
Kryetari i Prishtinës, Përparim Rama, gjithashtu përkujtoi këtë datë, duke theksuar rolin e udhëheqjes politike të Presidentit historik Ibrahim Rugova në artikulimin e kërkesës për liri. Ai vuri në dukje se referendumi shërbeu si prelud për zgjedhjet e para shumëpartiake të 24 majit 1992 dhe mbetet dëshmi e sakrificës së qytetarëve për ndërtimin e shtetit, duke shtuar se kujtesa historike mbetet përgjegjësi ndaj brezave të ardhshëm.