Agjencia Kombëtare e Financimit të Arsimit të Lartë (AKFAL) ka hapur aplikimet për skemën e kredive studentore, e cila synon të mbulojë tarifat e studimit dhe kostot e jetesës. Aplikimet mund të dorëzohen përmes portalit e-Albania nga 5 tetori deri më 4 nëntor. Për këtë proces është përzgjedhur Union Bank, me normë vjetore fikse interesi 5,5%. AKFAL mbulon deri në 5 pikë përqindjeje të interesit, ndërsa studentit i mbetet të paguajë 0,5 pikë përqindjeje.
Skema ofrohet nga qeveria shqiptare që prej vitit 2023. Sipas të dhënave të AKFAL-it, gjatë tre viteve akademike gjithsej 23 studentë kanë përfituar nga kreditë, ndërsa interesi për aplikime ka rënë nga viti në vit. Drejtori i agjencisë, Laert Mezani, e lidh numrin e ulët me faktin se kredia studentore është një instrument relativisht i ri në Shqipëri dhe nuk përbën mënyrë tradicionale të financimit të studimeve. Ai shpreson se thjeshtimi i procedurave do të rrisë interesin.
Sipas Mezanit, aplikimi bëhet përmes e-Albania dhe kërkon tri dokumente: vërtetimin e regjistrimit, vërtetimin e notave dhe një vërtetim nga institucioni publik i arsimit të lartë se studenti nuk përfiton mbështetje financiare, bursë apo përjashtim nga tarifa e studimit.
Ekspertët i lidhin përfitimet e pakta me burokracitë, promovimin e pamjaftueshëm dhe pengesat në sistemin arsimor. Artan Gjergji, ekspert i tregjeve dhe shërbimeve financiare, tha se nuk e njihte ekzistencën e produktit. Ai përmendi kulturën konservatore financiare të prindërve dhe kriteret e rrepta që përdorin bankat për vlerësimin e rrezikut. Sipas tij, qeveria mbulon një pjesë të kostos së interesit, por nuk merr përgjegjësi në marrëdhënien mes bankës dhe studentit.
Rigels Xhemollari, drejtues i organizatës “Qëndresa Qytetare”, vuri në dukje burokracitë dhe pengesat bankare. Ai tha se skema është hartuar pa marrë parasysh realitetin vendas dhe se mbështetja për studimet nuk mbulon jetesën, të cilën e përshkroi si pjesën më të madhe të kostos së studentit.
Kufizimet e skemës
Vendimi i Këshillit të Ministrave nr. 440/2023 përcakton disa kufizime. Neni 6 përjashton nga përfitimi studentët që marrin bursë ose përjashtohen nga tarifa e studimit. Sipas materialit të burimeve, kjo mund të lërë pa mbështetje studentë që kanë nevojë për financimin e shpenzimeve të jetesës, edhe nëse nuk u duhet kredi për tarifën.
Neni 7 parashikon që, kur kërkesat tejkalojnë fondin, të përparësohen kreditë me vlerë më të ulët. Ndërkaq, neni 3 kërkon konfirmimin se studenti ka shlyer tarifën vjetore përpara financimit të kësteve pasuese.