Rasti i Arlinda Zekajt, e vrarë më 25 tetor në Vitomiricë të Pejës, pak minuta pasi policia e shoqëroi deri në shtëpi pas raportimit të dhunës në familje, ka rikthyer vëmendjen te përgjegjësia e institucioneve për mbrojtjen e viktimave. Përveç policisë, prokurorisë dhe gjykatave, rol në këtë zinxhir kanë edhe Qendrat për Punë Sociale (QPS).
Sipas Vebi Mujkut, ekspert i çështjeve sociale dhe ish-drejtor i QPS-së në komunën e Prishtinës, qendrat në Kosovë përballen me mungesë stafi dhe kushtesh bazë për punë. Ai thotë se në 38 qendrat që veprojnë në 38 komunat e Kosovës, shumica nuk kanë psikolog, ndërsa shumë prej tyre nuk kanë automjete transporti apo mjete logjistike. Sipas Mujkut, këto mangësi ua vështirësojnë përgjigjen në kohë dhe trajtimin e duhur të rasteve.
Zekaj kishte raportuar vazhdimisht te institucionet përgjegjëse rrezikun që i kanosej. Ministrja e Drejtësisë, Donika Gërvalla, dhe ministri i Punëve të Brendshme, Xhelal Sveçla, konfirmuan në një konferencë të premten se institucionet kishin dështuar ta mbronin. Pas vrasjes, një varg zyrtarësh përgjegjës u pezulluan, ndërsa drejtori i përgjithshëm i Policisë së Kosovës dha dorëheqjen.
Mujku thotë se sinjalet e viktimave duhet të merren seriozisht dhe të shërbejnë për vlerësimin e menjëhershëm të rrezikut. Ai kritikon qasjen e policisë, duke thënë se detyra e saj nuk përfundon me shoqërimin e viktimës deri në banesë, por duhet të synojë garantimin e sigurisë. Sipas tij, viktimat mund të përballen edhe me pasoja nga trajtimi i papërshtatshëm institucional. Ai kërkon reformimin e shërbimeve sociale, përcaktim më të qartë të përgjegjësive dhe qartësim të zinxhirit të llogaridhënies.
Ngarkesa dhe bashkëpunimi me gjykatat
Sipas Mujkut, numri i madh i rasteve të ngarkuara për punonjësit socialë është një tjetër pengesë. Ai thotë se një menaxher rasti mund të ketë 300 lëndë aktive, duke e bërë të vështirë njohjen e hollësishme të secilit rast. Mujku paralajmëron se, për shkak të mungesës së kapaciteteve dhe kohës, disa raste mund të mos trajtohen fare, ndërsa punonjësit mund të përqendrohen te rastet më urgjente.
Në rastet e dhunës në familje, QPS-të kanë rol në vlerësimin e gjendjes së viktimës, përcaktimin e nevojave për mbrojtje dhe bashkërendimin me institucionet e tjera. Mujku thotë se krijimi i sigurisë duhet të jetë hapi i parë, përpara ofrimit të shërbimeve të tjera.
Ai veçon edhe vështirësitë në bashkëpunimin mes QPS-ve dhe gjykatave. Sipas tij, punonjësit socialë i njohin nga afër familjet dhe personat e përfshirë, por jo gjithmonë kanë mundësi t’i paraqesin vlerësimet e tyre gjatë procedurave gjyqësore. Mujku thotë se ka ankesa se punonjësve socialë nuk u jepet fjala në seanca.