New York Times i ka kushtuar një artikull avatares Diella, të prezantuar si ministrja e parë qeveritare në botë e krijuar nga inteligjenca artificiale. Kjo avatare synon të ndihmojë në luftën kundër korrupsionit në Shqipëri, ndërsa vendi përpiqet për anëtarësim në Bashkimin Evropian.
Diella paraqitet e veshur me rroba tradicionale dhe me një buzëqeshje enigmatike. Ajo ka folur në konferenca ndërkombëtare dhe në Parlamentin e Shqipërisë vjeshtën e kaluar, ku u shpreh se ndihej “e lënduar” nga kritikat për punën e saj në identifikimin e mashtrimeve në tendera. “Unë nuk jam qenie njerëzore. Nuk kam ambicie apo interesa personale. Kam vetëm të dhëna, njohuri dhe algoritme të dedikuara për të shërbyer qytetarët në mënyrë të paanshme, me transparencë dhe pa u lodhur kurrë”, tha ajo në një video të shtatorit me flamujt shqiptar dhe evropian pas saj.
Në praktikë, Diella ndihmon qytetarët të aplikojnë për shërbime qeveritare online, duke eliminuar sistemin e vjetër të ryshfeteve për dokumente dhe takime. Së shpejti do të vlerësojë aplikimet për tendera qeveritarë bazuar në të dhëna, dhe puna e saj mund të auditohet.
Akuzat ndaj krijuesve
Udhëheqësit e Agjencisë Kombëtare të Shoqërisë së Informacionit (AKSHI), që krijuan Diellën, janë vendosur muajin e kaluar në arrest shtëpie nga prokurorët. Ata dyshohen për lidhje me një organizatë kriminale që manipulon tenderë përmes intimidimit. Ende nuk janë ngritur akuza formale. Kryeministri Edi Rama ka deklaruar se do të presë zhvillimet.
Rama e emëroi Diellën për të promovuar transparencën në prokurimet publike. Ai tha në një intervistë: “Ne jemi një vend ku të gjithë jemi farefis, nuk është e lehtë të kesh marrëdhënie plotësisht të drejta dhe transparente në një vend ku njerëzit janë të lidhur”.
Rasti i Ballukut
Artikulli përmend zëvendëskryeministren Belinda Balluku, e cila akuzohet për keqpërdorim të fondeve shtetërore në projekte infrastrukturore. SPAK ka kërkuar heqjen e imunitetit parlamentar të saj. Rama nuk ka komentuar mbi mbështetjen për heqjen e imunitetit apo kundërshtimin politik në rritje për akuzat e korrupsionit.
Përditësime
Kryeministri Edi Rama deklaroi se AI-ja Diella do ta bëjë prokurorinë publike "100% të lirë nga korrupsioni".
Autoritetet kanë vendosur arrest shtëpie për drejtuesen dhe zëvendësen e AKSHI-së, dy zyrtare të larta.
- Reagime të përziera ndaj Diellës: kritika kushtetuese dhe mungesë mekanizmash kontrolli e ankim.
- Rasti Balluku krijon "dhimbje koke të veçantë politike" për Ramën.
Bashkimi Europian vlerëson, në raportin e nëntorit, përparime në luftën kundër korrupsionit në Shqipëri, por thekson se korrupsioni mbetet i përhapur.
SPAK ka nisur procedime penale ndaj 8 qytetarëve shqiptarë më 16 dhjetor, përfshirë drejtoren dhe zëvendësdrejtorin e AKSHI-së.
Akuzat:
- Shkelje e parimit të barazisë në tendera;
- Konkurrencë e pandershme përmes dhunës;
- Heqje e paligjshme e lirisë.
Procedimet lidhen me arrestimet e zyrtarëve socialistë, si kryebashkiaku Erion Veliaj.
Raporti i Komisionit Evropian citon se korrupsioni është "gjerësisht i përhapur".
Libération raporton se SPAK e lidh skandalin e AKSHI-së me një grup kriminal të strukturuar. AKSHI administron infrastrukturën digjitale qeveritare, përfshirë platformën Diellë.