Parlamenti libian në Tobruk miratoi njëzëri të martën një marrëveshje për të drejtën detare me Turqinë, e cila kishte mbetur pa u ratifikuar prej vitesh. Marrëveshja u arrit në vitin 2019 mes Turqisë dhe qeverisë së unitetit kombëtar, të njohur nga OKB-ja dhe që kontrollon pjesën perëndimore të Libisë. Ratifikimi kishte dështuar për shkak të kundërshtimit nga Libia lindore. Miratimi i qeverisë së këtij rajoni hap rrugën për zbatimin e marrëveshjes. Ministria e Jashtme e Turqisë e mirëpriti vendimin.
Korridori dhe burimet natyrore
Marrëveshja parashikon krijimin e një korridori të drejtpërdrejtë ekonomik detar mes bregdetit jugor të Turqisë dhe bregdetit verior të Libisë. Në rajon janë zbuluar rezerva nafte dhe gazi. Sipas vlerësimeve të përmendura në burime, nën fundin e detit mund të gjenden rezerva gazi natyror me vlerë prej disa qindra miliardë dollarësh amerikanë. Turqia dhe Libia synojnë të sigurojnë të drejtat e tyre ekonomike mbi këto burime dhe të zhvillojnë së bashku shfrytëzimin e tyre.
Korridori i planifikuar anashkalon ishujt grekë Kreta, Karpathosi dhe Rodosi. Athina thotë se ka një zonë të gjerë ekskluzive ekonomike rreth tyre dhe ka paralajmëruar kundërshtim të fortë ndaj projektit. Ministria e Jashtme e Greqisë deklaroi në platformën X se kundërshton votimin e parlamentit libian. Sipas deklaratës së saj, memorandumi mbetet «i paligjshëm, i pavlefshëm dhe pa asnjë efekt juridik».
Përfaqësuesja e Lartë e BE-së për Politikën e Jashtme, Kaja Kallas, tha se Bashkimi Evropian ka interes strategjik për një mjedis të qëndrueshëm dhe të sigurt në Mesdheun Lindor. Ajo u bëri thirrje vendeve të respektojnë të drejtat sovrane të shteteve anëtare, të drejtën e BE-së dhe të drejtën ndërkombëtare, përfshirë Konventën e OKB-së për të Drejtën e Detit.
Pretendimet për kufijtë detarë
Greqia mbështetet te Konventa e OKB-së për të Drejtën e Detit dhe te neni 121, sipas të cilit ishujt e banueshëm që mundësojnë jetë ekonomike të pavarur gëzojnë të drejta për zonë ekskluzive ekonomike, njësoj si territori kontinental. Athina thotë se ky parim vlen për Kretën, Rodosin dhe Lesbosen. Ajo përmend edhe mosmarrëveshjen mes Nikaraguas dhe Kolumbisë në Gjykatën Ndërkombëtare të Drejtësisë. Kur pretendimet mbivendosen, përcaktimi i kufirit duhet të marrë parasysh vijat bregdetare, kushtet gjeografike dhe pasojat e mundshme.
Turqia argumenton se gjeografia e Mesdheut është e veçantë dhe se njohja e zonave të plota ekonomike për ishujt grekë pranë brigjeve turke, si edhe për Qipron, do t’ia kufizonte ndjeshëm qasjen në detin e hapur. Turqia nuk e ka nënshkruar Konventën e OKB-së për të Drejtën e Detit dhe nuk dëshiron që mosmarrëveshja të shqyrtohet nga një gjykatë arbitrazhi nën kujdesin e OKB-së. Sipas burimeve, ekspertët ndërkombëtarë të së drejtës detare nuk kanë qëndrim të përbashkët për mënyrën e përcaktimit të një ndarjeje të drejtë.