Pas shpërbërjes së Bashkimit Sovjetik në vitin 1991, Deti Kaspik u shndërrua nga një objekt i marrëveshjeve dypalëshe në një çështje komplekse negociatash midis pesë shteteve: Iranit, Rusisë, Azerbajxhanit, Kazakistanit dhe Turkmenistanit. Debatet e gjata mbi ndarjen e detit, ku disa politikanë iranianë kërkonin një pjesë prej 50%, mbeten pa zgjidhje përfundimtare ndërkombëtare, pasi traktatet historike të viteve 1921 dhe 1940 nuk parashikonin ndarje të tilla pronësie.
Rregullimi juridik dhe delimitimi
Sipas Ahmad Vakhshiteh, drejtor i Qendrës për Kërkime Strategjike mbi Zhvillimin e Marrëdhënieve me Lindjen e Mesme në Moskë, Konventa e vitit 2018 krijoi një regjim që nuk e klasifikon Kaspikun as si det të hapur dhe as si liqen të thjeshtë. Ndërsa sipërfaqja e ujit mbetet kryesisht e hapur për lundrim të përbashkët, shtrati detar, i rëndësishëm për burimet e naftës dhe gazit, mund të ndahet përmes marrëveshjeve dypalëshe. Deri tani, Rusia, Kazakistani dhe Azerbajxhani kanë përparuar në delimitimin e shtratit, ndërsa kufijtë jugorë mbeten të ndjeshëm.
Siguria dhe tensionet aktuale
Konventa ndalon praninë ushtarake të vendeve jashtë rajonit dhe përdorimin e territorit bregdetar për veprime kundër vendeve të tjera kaspike. Kjo çështje është aktualizuar nga incidenti i fundit, ku Irani akuzoi Ukrainën për sulm ndaj një anijeje tregtare iraniane, nga i cili humbi jetën një marinar. Kievi pretendoi se mjeti lundrues transportonte ngarkesa ushtarake të lidhura me Rusinë. Ky incident përforcon qëndrimin e Teheranit për nevojën e largimit të fuqive ushtarake të jashtme nga rajoni, duke e shndërruar sigurinë në një prioritet strategjik për vazhdimin e negociatave mbi kufijtë e shtratit detar. Aktualisht, Irani mbetet i vetmi nga pesë nënshkruesit që nuk e ka ratifikuar ende plotësisht konventën në parlament.
Përditësime
Analizat juridike sqarojnë se traktatet e viteve 1921 dhe 1940 nuk përcaktonin ndarje përqindjesh të detit, duke hedhur poshtë pretendimet e përhapura në opinionin publik iranian për të drejta specifike territoriale. Dokumentet historike theksonin ekskluzivisht parimin e përdorimit të përbashkët të ujërave. Paralelisht, Konventa e vitit 2018 vendos standarde teknike, duke saktësuar zyrtarisht 15 milje detare si ujëra territoriale dhe 10 milje shtesë si zonë ekskluzive peshkimi për çdo shtet bregdetar.