Prodhuesit e qumështit dhe nënprodukteve të tij në Kosovë po hasin në pengesa të vazhdueshme për të hyrë në tregun e Bashkimit Evropian. Megjithëse sektori ka investuar në teknologji dhe fermerët kanë rritur prodhimin, industria mbetet e kufizuar në tregun vendor dhe atë rajonal. Arsyeja kryesore është mungesa e certifikatës veterinare, dokumenti zyrtar që dëshmon se produktet me origjinë shtazore, si qumështi, djathi dhe vezët, përputhen me standardet e sigurisë ushqimore të Bashkimit Evropian.
Pengesat institucionale dhe teknike
Sipas Gani Durmishit nga Shoqata e Industrisë së Qumështit të Kosovës, problemi qëndron te vonesat e Agjencisë së Ushqimit dhe Veterinarisë (AUV) në përmbushjen e kritereve të nevojshme për t’u autorizuar nga Bashkimi Evropian. Për të fituar këtë autorizim, një shtet duhet të ketë një sistem të integruar veterinar që përfshin regjistrimin e kafshëve, mbikëqyrjen e sëmundjeve dhe analizat laboratorike.
Ish-kryeshefi ekzekutiv i AUV-it, Valdet Gjinovci, thekson se procesi kërkon harmonizimin e plotë të legjislacionit me rregulloret evropiane. Ai gjithashtu vë në dukje se Kosova nuk është anëtare e Organizatës Botërore për Shëndetin e Kafshëve, çka e privon vendin nga ekspertiza dhe programet ndërkombëtare të ndihmës.
Kapacitetet e pashfrytëzuara
Përfaqësuesit e sektorit shprehen se kompanitë kosovare janë të gatshme për eksport, pasi zotërojnë teknologjinë e nevojshme. Sipas Durmishit, nëse llogariten rreth dhjetë fabrika që mund të përpunojnë 100 mijë litra secila, kapaciteti total do të arrinte në 1 milion litra qumësht në ditë. Aktualisht, për shkak të mungesës së tregut, shumica e këtyre fabrikave punojnë vetëm 4 deri në 8 orë në ditë, në vend të 24 orëve që do të mundësonte puna me tri ndërrime. Prodhuesit bëjnë me dije se ekziston interesim konkret nga tregjet e vendeve si Gjermania dhe Zvicra, të cilat janë në pritje të plotësimit të dokumentacionit zyrtar nga autoritetet kosovare.
Si Agjencia e Ushqimit dhe Veterinarisë, ashtu edhe Zyra e Bashkimit Evropian në Prishtinë, nuk kanë ofruar ende sqarime lidhur me kriteret specifike të papërmbushura ose afatet për zgjidhjen e kësaj çështjeje.
Përditësime
Prodhuesit vendorë të qumështit po përballen me vështirësi konkurruese për shkak të importeve nga rajoni. Gjatë gjashtë muajve të fundit, në Kosovë janë importuar rreth 4 milionë euro qumësht dhe nënprodukte nga Bosnja e Hercegovina, Shqipëria dhe Maqedonia e Veriut. Sipas Alajdin Fushës, zëdhënës i Shoqatës së Industrisë së Qumështit, çmimet e ulëta të këtyre importeve po rrezikojnë zinxhirin e industrisë vendore dhe po ndikojnë në zvogëlimin e kapaciteteve prodhuese. Ndërkohë, tregu i Bashkimit Evropian mbetet i mbyllur për produktet e qumështit nga Kosova.