Aktgjykimi ndaj katër ish-krerëve të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës dhe ndryshimet në ligjin për Dhomat e Specializuara kanë hapur një tjetër front mosmarrëveshjesh mes politikës kosovare dhe aleatëve perëndimorë. Këtë herë, përplasjet nuk kufizohen te Qeveria e Albin Kurtit: Partia Demokratike e Kosovës (PDK) kundërshton publikisht qëndrimet e diplomatëve perëndimorë dhe vlerësimin e Bashkimit Evropian se ndryshimet ligjore bien ndesh me detyrimet ndërkombëtare të Kosovës.
Vlerësime të ndryshme për qëndrimin ndaj aleatëve
Daniel Serwer, nga Universiteti Johns Hopkins në Uashington, thotë se po bëhet politikisht më e pranueshme kundërshtimi i qëndrimeve të aleatëve. Ai e lidh këtë prirje me interesimin në rritje për të pohuar sovranitetin e Kosovës. Serwer i vendos mosmarrëveshjet për Gjykatën Speciale në një kontekst më të gjerë, ku përfshihen edhe përplasjet e mëhershme të Qeverisë Kurti me aleatët për veriun e Kosovës. Sipas tij, nuk është e habitshme që PDK-ja po e sfidon gjykatën, së bashku me Vetëvendosjen.
Ndryshe e vlerëson situatën Lulzim Peci, drejtor i Institutit për Kërkime dhe Zhvillim të Politikave (KIPRED). Sipas tij, kundërshtimet publike të përfaqësuesve të PDK-së nuk dëshmojnë ndryshim të orientimit të politikës së jashtme, pasi përgjegjësinë për të e ka Qeveria dhe deklaratat e një partie opozitare nuk përbëjnë qëndrim zyrtar të shtetit. Peci tha se, pa hapa konkretë të Qeverisë për zbatimin e ligjit, situata do të mbetet në pikën e përplasjes verbale; veprimet për zbatimin e tij do të shënonin një hap drejt përplasjes.
Aktgjykimi dhe reagimet
Më 16 shtator, Dhomat e Specializuara në Hagë, të njohura si Gjykata Speciale, shpallën fajtorë për krime lufte Hashim Thaçin, Kadri Veselin, Rexhep Selimin dhe Jakup Krasniqin, duke i dënuar me burgim nga 13 deri në 25 vjet. Aktgjykimi është i shkallës së parë dhe mund të apelohet. Shtetet e Bashkuara kërkuan respektimin e vendimit dhe shmangien e retorikës nxitëse, ndërsa Bashkimi Evropian bëri thirrje për respektimin e pavarësisë së gjykatës. Kurti e cilësoi aktgjykimin si “padrejtësi të papranueshme”.
PDK-ja ishte në pushtet kur u krijuan kushtet për themelimin e gjykatës, në 2015. Kryetari i partisë, Bedri Hamza, u kërkoi ambasadorëve të vendeve aleate të kontribuojnë në pasqyrimin e drejtë të situatës. Nënkryetarja Vlora Çitaku kritikoi ambasadorin britanik Jonathan Hargreaves, pasi ai tha se dënimet lidhen me përgjegjësinë penale individuale. “Mos na qitni hi syve”, shkroi ajo në rrjetet sociale, duke pretenduar se UÇK-ja ishte cilësuar si ndërmarrje e përbashkët kriminale dhe se aktgjykimi nuk mund të reduktohej në përgjegjësinë e katër individëve. Trupi gjykues konstatoi pjesëmarrjen e katër të akuzuarve në një ndërmarrje të tillë, por theksoi se procesi nuk kishte të bënte me legjitimitetin e UÇK-së apo synimin e saj për pavarësinë e Kosovës.
Ndryshimet në ligj
Më 6 tetor, Kuvendi miratoi ndryshimet në ligjin për Dhomat e Specializuara, të iniciuara nga PDK-ja. Ato parashohin kufizimin e juridiksionit të gjykatës, dënim maksimal prej 15 vjetësh burgim dhe mundësinë e vuajtjes së dënimeve në Kosovë. Bashkimi Evropian deklaroi se ligji bie ndesh me detyrimet ndërkombëtare të Kosovës dhe kërkoi respektimin e mandatit e pavarësisë së gjykatës, si dhe garantimin e drejtësisë për viktimat dhe familjet e tyre.