Akademiku Arsim Bajrami, profesor i së drejtës kushtetuese dhe një nga hartuesit kryesorë të Kushtetutës së Kosovës, ka publikuar një analizë mbi bllokadën aktuale të institucioneve. Ai theksoi se konstituimi i Kuvendit është detyrim kushtetues që rrjedh nga Neni 66.1 i Kushtetutës, i cili kërkon mbajtjen e seancës brenda 30 ditësh nga shpallja e rezultateve të zgjedhjeve të mbajtura më 7 qershor.
Sipas Bajramit, ky afat nuk mund të shfrytëzohet nga subjektet politike për zvarritje të pakufizuara, pasi qëllimi i tij është të garantojë vazhdimësinë institucionale dhe të shmangë vakumin. Ai sqaroi se, ndonëse vullneti politik është i nevojshëm për zbatimin e këtij detyrimi, ai nuk mund të përdoret për të mohuar vetë Kushtetutën.
Analiza e krizës politike
Në shkrimin e tij, Bajrami shtroi dhjetë çështje themelore lidhur me krizën, duke vënë në dukje se:
- Kushtetuta nuk mund të zëvendësojë vullnetin politik, por shërben si kornizë detyruese.
- Hartuesit e Kushtetutës nuk kanë mundur të parashikojnë çdo skenar të mundshëm bllokimi.
- Zgjidhja e situatës aktuale mbetet primarisht politike.
Bajrami gjithashtu adresoi konceptin e “ometimit kushtetues”, duke paralajmëruar se ky term kërkon një analizë serioze juridike dhe nuk duhet të shndërrohet në një etiketë politike. Ai kritikoi trajtimin e çështjeve kushtetuese nëpër studio televizive, duke theksuar se interpretimi i tyre kërkon qasje profesionale.
Kuvendi i Kosovës nuk e ka konstituuar legjislaturën e 11-të, pasi partia fituese ende nuk ka propozuar emrin për kryetar të Kuvendit. Kryetari i Lëvizjes Vetëvendosje, Albin Kurti, ka kërkuar kohë shtesë për negociata lidhur me zgjedhjen e presidentit, duke theksuar se pa marrëveshje, vendi mund të shkojë drejt zgjedhjeve të reja. Kushtetuta e Kosovës nuk parasheh sanksione specifike në rast se tejkalohet afati 30-ditor.
Përditësime
Arsim Bajrami ka dorëzuar kërkesën për interpretim kushtetues, duke nënvizuar se konstituimi i Kuvendit është detyrim ligjor i panegociueshëm. Ndërkohë, Muhamet Mustafa kërkoi trajtim urgjent të çështjes nga Gjykata Kushtetuese për të parandaluar jostabilitetin institucional. Nga ana tjetër, Mimoza Kusari-Lila bëri thirrje për dialog politik, duke shprehur shqetësimin se bllokada po dëmton sigurinë e investimeve dhe interesat e mërgatës. Analisti Arton Muhaxheri ka skicuar tri zgjidhje për krizën: zgjedhjen e një presidenti konsensual, shpalljen e zgjedhjeve të reja ose kalimin në skenarin e ashtuquajtur 'Republika e Tretë'.
Ish-kryetarja e Komisionit Qendror të Zgjedhjeve, Valdete Daka, deklaroi se afati 30-ditor për konstituimin e Kuvendit ka skaduar zyrtarisht më 7 gusht. Daka vlerësoi se gjendja aktuale e legjislaturës përbën shkelje kushtetuese evidente, duke u mbështetur në interpretimet e Gjykatës Kushtetuese.
Analisti Afrim Kasolli vlerësoi se zgjedhjet e parakohshme janë bërë opsioni i vetëm për daljen nga kriza institucionale. Ai kritikoi Lëvizjen Vetëvendosje për shndërrimin e propozimit të kryetarit të Kuvendit në një mjet për negociata politike. Ekspertët paralajmërojnë se mosveprimi i partisë fituese rrezikon ta çojë vendin drejt një krize fatale kushtetuese.
Deputetët e PDK-së dhe AAK-së protestuan sot fizikisht brenda ambienteve të Kuvendit, duke kundërshtuar bllokimin e punimeve. Grupi parlamentar i PDK-së i dorëzoi një shkresë zyrtare kryesuesit të seancës, Avni Dehari, me kërkesën për rifillimin e menjëhershëm të seancës konstituive. Opozita akuzoi pushtetin për përpjekje për të shkaktuar anarki dhe cenim të rendit kushtetues përmes mbylljes së dyerve të institucionit më të lartë ligjvënës.
Kryetari i Partisë Demokratike të Kosovës (PDK), Bedri Hamza, akuzoi kryeministrin Albin Kurti për bllokimin e konstituimit të Kuvendit të Kosovës për interesa politike dhe elektorale. Hamza e cilësoi këtë zvarritje si kapje brutale të shtetit dhe anarki kushtetuese, duke kërkuar zhbllokimin urgjent të punimeve të legjislaturës së 11-të.
Një grup i gjerë akademikësh, profesorësh dhe përfaqësuesish të shoqërisë civile i janë bashkuar thirrjeve për zhbllokimin e institucioneve të Kosovës. Ish-deputeti Ilir Deda ka publikuar një letër të hapur, përmes së cilës u bën thirrje deputetëve të certifikuar të respektojnë detyrimet kushtetuese. Nënshkruesit kërkojnë ndërprerjen e logjikës së ultimatumeve dhe vendosjen e interesit shtetëror përpara atij partiak.
Një grup prej 46 intelektualësh dhe përfaqësuesish të shoqërisë civile, të udhëhequr nga Lulzim Peci, publikuan apelin 'Republika nuk mund të mbahet peng'. Nënshkruesit kërkojnë zhbllokimin e menjëhershëm të procesit të konstituimit të Kuvendit. Ata argumentojnë se Gjykata Kushtetuese ka sqaruar tashmë detyrimet ligjore të deputetëve, duke e bërë çdo vonesë të paligjshme.
Eksperti ligjor Nehat Hyseni ngriti shqetësime mbi legjitimitetin e ftesave të dërguara opozitës nga Albulena Haxhiu, në cilësinë e saj si ushtruese e detyrës së presidentes. Hyseni theksoi se ekziston një tension normativ midis nenit 72 dhe nenit 90 të Kushtetutës së Kosovës, lidhur me kompetencat dhe statusin institucional gjatë ushtrimit të përkohshëm të këtij funksioni.