Të paktën 22 persona, të cilët grupet bjelloruse për të drejtat e njeriut i njohin si të burgosur politikë, po u nënshtrohen trajtimit të detyrueshëm psikiatrik, sipas raportimeve të publikuara më 1 nëntor. Masa mund t’i mbajë të izoluar për një kohë të pacaktuar, jashtë sistemit të zakonshëm të burgjeve.
Akuzat ndaj tyre përfshijnë fyerjen e zyrtarëve shtetërorë, përfshirjen në veprimtari që autoritetet i cilësojnë si ekstremiste, heqjen e flamujve shtetërorë dhe vepra të dyshuara të lidhura me terrorizmin. Ndryshe nga dënimi me burg, trajtimi i detyrueshëm nuk ka afat të përcaktuar përfundimi. Personat që i nënshtrohen kësaj mase nuk mund të përfitojnë nga amnistitë ose faljet. Grupet e të drejtave të njeriut thonë se nuk njohin asnjë të burgosur politik të liruar nga trajtimi i detyrueshëm psikiatrik që nga viti 2020.
Rastet e përmendura
Një nga rastet më të njohura është ai i Maria Uspenskayas, e veja e Andrey Zeltsar, i cili u vra në një shkëmbim zjarri me oficerë të KGB-së në banesën e tij në Minsk, në shtator të vitit 2021. Uspenskaya u arrestua po atë ditë. Fillimisht ajo u mbajt në qendrën e paraburgimit Akrestsina, më pas u transferua në burgun Valadarka.
Në dhjetor të vitit 2021, Uspenskaya qëndroi tri javë në një institucion psikiatrik në kompleksin Navinki të Minskut, fillimisht për ekzaminim. Ajo u akuzua për bashkëpunim në vrasjen e oficerit të KGB-së Dzmitry Fedasyuk, ndërsa gjykata në Minsk urdhëroi trajtimin e detyrueshëm. Sipas Qendrës për të Drejtat e Njeriut Viasna, ajo mbahet në Qendrën Republikane Shkencore dhe Praktike për Shëndetin Mendor në Minsk. Lirimi i saj varet nga vlerësimi i mjekëve se trajtimi nuk është më i nevojshëm, i ndjekur nga një procedurë ligjore.
Artistes dhe shkrimtares Neli Alfyorava, nga Polatsku, iu urdhërua trajtim i detyrueshëm pas një gjykimi me dyer të mbyllura në vitin 2024. Ajo kishte punuar si vëzhguese zgjedhore dhe kishte publikuar video në rrjetet sociale; më pas u ndoq penalisht për fyerjen e një zyrtari shtetëror.
Natallya Manyla u urdhërua t’i nënshtrohej trajtimit pasi u akuzua për lehtësimin e veprimtarisë ekstremiste. Para arrestimit, ajo kishte ndihmuar të burgosurit politikë. Natallya Mikulich u dërgua në një institucion psikiatrik për akuza që përfshinin fyerjen e një zyrtari shtetëror, nxitjen e armiqësisë shoqërore dhe shpifjen.
Asker Alakhverdziyev, 25 vjeç, u urdhërua në vitin 2024 t’i nënshtrohej trajtimit me mbikëqyrje të shtuar, për dyshimet se po përgatitej të merrte pjesë në veprimtari ushtarake. Ivan Miksha, 21 vjeç, u dërgua për trajtim të detyrueshëm pasi hoqi flamujt shtetërorë të Bjellorusisë nga ndërtesa publike. Danila Zharyn u urdhërua t’i nënshtrohej trajtimit me mbikëqyrje të shtuar, pasi u akuzua për sulm terrorist ndaj një instituti të Ministrisë së Punëve të Brendshme në Mahilyou.
Procedura dhe kontrollet
Juristja Svyatlana Halaunyova nga Viasna tha se kërkesën për ekzaminim psikiatrik mund ta bëjnë policia, hetuesit, prokurorët ose gjyqtarët. Vendimin përfundimtar për trajtimin e detyrueshëm e merr gjykata. Sipas Albeut, Mapos dhe Top Channel, kontrollet mjekësore parashikohet të kryhen të paktën një herë në gjashtë muaj.