Aktgjykimi i fundit i Dhomave të Specializuara të Kosovës në Hagë, që ka dënuar ish-drejtues të UÇK-së, ka shkaktuar debate të shumta rreth procesit gjyqësor dhe nismave politike për ndryshimin e kornizës ligjore të këtij institucioni.
Avokati britanik Toby Cadman, i cili njeh punën e Speciales, i cilësoi vendimet si shumë zhgënjyese, veçanërisht për shkak të gjatësisë së dënimeve për Hashim Thaçin dhe Jakup Krasniqin. Cadman sugjeron që në fazën e apelit, mbrojtja duhet të përqendrohet në shpërfilljen e dëshmive të dëshmitarëve të mbrojtjes. Sipas tij, fakti që gjykata ndjek penalisht vetëm njërën palë të konfliktit ngre pikëpyetje mbi legjitimitetin e institucionit, të cilin ai e përshkruan si një tribunal ndërkombëtar në çdo aspekt, përveç emrit.
Në nivelin vendor, Partia Demokratike e Kosovës (PDK) ka propozuar në Kuvend një nismë për ndryshimin dhe plotësimin e Ligjit për Dhomat e Specializuara. Propozimi synon që, në raste rigjykimi, procedurat të mund të transferohen në Kosovë. Megjithatë, kjo nismë ka hasur në kritika të ashpra nga avokati Besnik Berisha. Ai argumenton se një sistem ku juridiksioni ndryshon bazuar në rezultatin e vendimeve të Apelit është juridikisht i paqëndrueshëm. Berisha thekson se juridiksioni duhet të jetë i parashikueshëm që nga fillimi dhe se ndërtimi i një zgjidhjeje politike që nuk ka bazë të fortë ligjore mund të rezultojë e dëmshme.
Analisti Agim Krasniqi vlerëson se nisma e PDK-së është reagimi i parë institucional, por shton se duhet bërë dallimi ndërmjet vullnetit politik dhe efekteve juridike. Ai sugjeron se çdo ndryshim duhet të ndodhë brenda kornizës së një reforme që respekton detyrimet ndërkombëtare dhe Kushtetutën e vendit. Analisti amerikan Alon Ben-Meir, në një intervistë për “Zërin”, nënvizon se ky aktgjykim duhet të shihet si përgjegjësi individuale penale dhe se institucionet e Kosovës duhet të bëjnë kujdes që pakënaqësia qytetare të mos ndikojë negativisht në marrëdhëniet e vendit me Shtetet e Bashkuara dhe partnerët evropianë.
Përditësime
Partia Demokratike e Kosovës (PDK) ka proceduar zyrtarisht në Kuvendin e Kosovës një projektligj për ndryshimin e ligjit për Dhomat e Specializuara. Nisma kërkon kufizimin e mandatit të gjykatës vetëm te pretendimet e raportit të Dick Martyt dhe përcakton që rastet në rigjykim të transferohen në Gjykatën Supreme të Kosovës. Në këmbim të votës së Lëvizjes Vetëvendosje (LVV) për këtë ndryshim, nënkryetarja e PDK-së, Vlora Çitaku, ka shprehur gatishmërinë e partisë për të tërhequr lëndët nga Gjykata Kushtetuese. Paralelisht, avokati Toby Cadman ka vlerësuar se mbrojtja në apel duhet të fokusohet te shpërfillja e dëshmive të palës mbrojtëse si bazë për rrëzimin e aktgjykimeve.
Bedri Hamza konfirmoi zyrtarisht dorëzimin e projektligjit nga grupi parlamentar i PDK-së në Kuvendin e Kosovës. Ndërkohë, ekipet mbrojtëse të ish-krerëve të UÇK-së kanë nisur procedurat për apelimin e vendimit të shkallës së parë, me afate strikte procedurale: 14 tetori për dëmshpërblimet e kërkuara nga avokati i viktimave dhe 4 nëntori për shkresat e prokurorisë. Ish-kryeministri Isa Mustafa deklaroi se themelimi i Gjykatës Speciale ishte i ndërlidhur direkt me pretendimet e raportit të Dick Marty për trafikim organesh. Lidhur me nismën ligjore, ish-ambasadorja Alma Lama theksoi se shfuqizimi i këtij institucioni është i pamundur pa ndërhyrje kushtetuese.
Gjykata Speciale shpalli dënimet përfundimtare për ish-krerët e UÇK-së: Hashim Thaçi u dënua me 25 vite burg, Jakup Krasniqi me 25 vite, Kadri Veseli me 18 vite dhe Rexhep Selimi me 13 vite. Ish-kryeministri Isa Mustafa konfirmoi se themelimi i kësaj gjykate u bë për të parandaluar krijimin e një tribunali të Kombeve të Bashkuara, i cili do të hetonte pretendimet për trafikim organesh në Kosovë.
Ish-zyrtari amerikan Jason Steinbaum kritikoi ashpër themelimin e Gjykatës Speciale, duke vlerësuar se sistemi i drejtësisë së Kosovës i kishte kapacitetet për ta udhëhequr këtë proces. Steinbaum pretendon se ky institucion mbajti një qëndrim të njëanshëm, duke u fokusuar ekskluzivisht te ish-krerët e UÇK-së dhe duke shmangur hetimin e krimeve të forcave serbe. Lidhur me fazën e apelit, ai sugjeron se mbrojtja duhet të përqendrohet te mosshqyrtimi i duhur i provave nga shkalla e parë.
Gazetari Vehbi Kajtazi e cilësoi procesin në shkallën e dytë të Gjykatës Speciale si politik, duke shprehur skepticizëm për paanshmërinë e tij. Avokati i ish-presidentit Hashim Thaçi, Pierre-Richard Prosper, ngriti alarmin mbi integritetin e procesit gjyqësor në këtë instancë. Ndërkohë, Kajtazi paralajmëroi se Gjykata Kushtetuese e Dhomave të Specializuara mund të zhvlerësojë çdo nismë ligjore të Kuvendit të Kosovës që ndërlidhet me kompetencat e gjykatës, për shkak të kushtëzimeve të përmbajtura në propozimin e PDK-së.
Avokati i Popullit, Naim Qelaj, ngriti shqetësime zyrtare mbi mungesën e transparencës dhe llogaridhënies në Dhomat e Specializuara. Qelaj raportoi një qëndrim mbrojtës dhe hezitues nga kryetarja e Dhomave të Specializuara, Ekaterina Trendafilova, gjatë takimit të tyre të fundit. Komiteti për të Drejtat e Njeriut i Odës së Avokatëve të Uellsit dhe Anglisë përpiloi një raport mbi këto pretendime, duke u fokusuar veçanërisht në kufizimin e vizitave dhe përgjimet telefonike të të paraburgosurve në Hagë.
Dhomat e Specializuara konfirmuan se shpallja e aktgjykimit do të bëhet më 16 shtator 2026. Gjykata i shpalli të akuzuarit fajtorë për krime lufte, duke përfshirë arrestimin arbitrar, trajtimin mizor, torturën dhe vrasjen. Trupi gjykues i shpalli të pafajshëm të akuzuarit për akuzat mbi krimet kundër njerëzimit. Analisti Zejnulla Jakupi vlerësoi se ky vendim kërkon një dallim të qartë midis përgjegjësisë penale individuale dhe integritetit të luftës së UÇK-së.