Protestat qytetare kundër qeverisë, që sipas burimeve vijojnë prej më shumë se katër muajsh, kanë sjellë në qendër të debatit kërkesat për largimin e kryeministrit Edi Rama, krijimin e një qeverie teknike dhe mbajtjen e zgjedhjeve të parakohshme. Analiza e Faktoje.al, e botuar nga Gazeta Dita më 21 tetor dhe e ripublikuar nga NOA më 22 tetor 2026, shqyrton rrugët kushtetuese për ndryshimin e qeverisë pa shpërndarë Kuvendin.
Sipas analizës, Shqipëria është republikë parlamentare dhe qeveria e ushtron pushtetin mbi bazën e mbështetjes së Kuvendit. Neni 96 i Kushtetutës parashikon se, nëse kryeministri jep dorëheqjen, Presidenti emëron pasardhësin me propozim të partisë ose koalicionit që ka shumicën e vendeve në Kuvend. Në rastin e përshkruar, kjo është Partia Socialiste.
Nëse kandidati i parë nuk miratohet, Presidenti emëron një kandidat të dytë brenda 10 ditëve. Nëse edhe kjo përpjekje dështon, Kuvendi ka 10 ditë për të zgjedhur vetë një kryeministër. Vetëm nëse dështojnë të tria përpjekjet, Presidenti shpërndan Kuvendin brenda 24 orëve. Zgjedhjet e parakohshme mbahen 30–45 ditë pas shpërndarjes.
Juristi Dorian Matlija thotë se dorëheqja nuk sjell automatikisht shpërndarjen e Kuvendit. Sipas tij, kandidati i ri i shumicës mund të marrë detyrën dhe të vijojë punën deri në përfundim të mandatit nëse siguron 71 vota. Juristi Ledio Braho vëren se opozita nuk mund ta imponojë kandidatin pa pasur votat e nevojshme. Politologu Ervis Iljazaj thotë se ndryshimi i qeverisë përmes kësaj rruge varet nga vullneti politik i kryeministrit për të dhënë dorëheqjen.
Një tjetër mundësi është mocioni konstruktiv i mosbesimit, i parashikuar në Nenin 105. Të paktën 28 deputetë, ose një e pesta e Kuvendit, mund ta paraqesin, por duhet të propozojnë njëkohësisht edhe kryeministrin e ri. Nëse kandidati merr votat e më shumë se gjysmës së deputetëve, pra 71 vota, Presidenti dekreton shkarkimin e kryeministrit në detyrë dhe emërimin e pasardhësit brenda 10 ditëve.
Sipas burimeve, ky mekanizëm, i ndryshuar më 2008, mundëson zëvendësimin e kryeministrit edhe pa dorëheqjen e tij. Nëse mocioni nuk miratohet, kryeministri vazhdon detyrën. As miratimi dhe as mosmiratimi i mocionit nuk sjellin vetvetiu zgjedhje të parakohshme.