Programi IPARD III, që mbështet bujqësinë dhe zhvillimin rural në Shqipëri, nuk ka nisur ende, pasi procesi i delegimit të përgjegjësive për zbatimin e buxhetit është në vijim. Në Raportin e Progresit për vitin 2026, Komisioni Europian kërkon që Shqipëria të përmbushë kushtet për administrimin e fondeve dhe të forcojë sistemet e menaxhimit financiar e të kontrollit.
Autoritetet shqiptare paraqitën kërkesa për marrjen e përgjegjësisë së administrimit të fondeve më 1 prill dhe 18 qershor 2026. Raporti nuk konfirmon se procesi i delegimit ka përfunduar dhe nuk përcakton një datë për nisjen e programit. Kontributi i BE-së për IPARD III është 94 milionë euro.
Komisioni vlerëson se Shqipëria ka bërë disa përparime në ngritjen e strukturave për administrimin e mbështetjes bujqësore, por kapacitetet teknike dhe njerëzore mbeten të pamjaftueshme. Ndër detyrat kryesore është zhvillimi i Sistemit të Integruar të Administrimit dhe Kontrollit (IACS), i cili përdoret për identifikimin e përfituesve, verifikimin e të dhënave dhe kontrollin e mbështetjes financiare për fermerët.
Regjistri i fermave nuk është përafruar plotësisht me kërkesat e BE-së, ndërsa Sistemi i Identifikimit të Parcelave Bujqësore (LPIS) është ende në zhvillim. Për këtë sistem është parashikuar financim prej 8 milionë eurosh deri në vitin 2028. Sipas raportit, janë kryer dy ushtrime pilot për verifikimin e parcelave, identifikimin e deklarimeve të mbivendosura dhe kontrollin e cilësisë së të dhënave. Shqipëria po përgatit gjithashtu planin për ngritjen e agjencisë së ardhshme të pagesave.
Raporti kërkon mekanizma për parandalimin, zbulimin dhe raportimin e parregullsive, në përputhje me detyrimet për mbrojtjen e interesave financiare të BE-së. Kërkesa lidhet me aftësinë e institucioneve për të administruar dhe kontrolluar përdorimin e financimeve, në mënyrë që fondet të shpërndahen sipas rregullave dhe të përdoren për qëllimet e miratuara.
Vonesa e IPARD III vjen pas ndërprerjes së përkohshme të rimbursimeve për programin e mëparshëm IPARD II në vitin 2023. Sipas raportimeve, ndërprerja pasoi informacione të Zyrës Europiane Kundër Mashtrimit (OLAF) për dyshime mbi parregullsi. Hetimet e përmendura në raportime lidhen me procedura jokonkurruese, çmime të fryra dhe shkelje të rregullave kontraktuale; u raportuan edhe raste kur aplikantëve u kërkohej t’i paguanin një pjesë të grantit kompanive të paracaktuara të konsulencës. Komisioni kërkoi masa korrigjuese dhe forcimin e kontrolleve.
Raporti i Progresit 2026 nuk jep një bilanc përfundimtar të shumave që mund të kërkohen për t’u kthyer. Fondet IPARD III synojnë investime në modernizimin e fermave, përpunimin e produkteve bujqësore dhe zhvillimin rural. Burimet përmendin gjithashtu agroturizmin dhe infrastrukturën rurale si fusha të mundshme mbështetjeje.