Fizikani belgo-amerikan Francis Halzen është shpallur laureat i Çmimit Nobel në Fizikë 2026. Halzen, i cili është 82 vjeç, ka lindur më 23 mars 1944 në Tienen të Belgjikës. Ky vlerësim prestigjioz i është dhënë për rolin e tij thelbësor në zhvillimin e Observatorit të Neutrinove IceCube dhe zbulimin e neutrinove me energji të lartë. Gjatë një konference për shtyp pas shpalljes, Halzen shprehu një ndjenjë lehtësimi, duke u shprehur se gjithmonë kishte qenë i shqetësuar për mungesën e këtij çmimi në të kaluarën për shkak të punës së palodhur të bashkëpunëtorëve të tij që e meritonin, duke theksuar se tani ky shqetësim është zgjidhur.
Zbulimi dhe teknologjia e IceCube
Ideja për krijimin e një observatori që përdor akullin e Polit të Jugut për të gjurmuar neutrinot u prezantua nga Halzen në vitin 1988. Observatori IceCube përbëhet nga një vëllim prej rreth një kilometër kub akulli, i pajisur me mijëra sensorë drite që regjistrojnë ndërveprimet e rralla të këtyre grimcave, të njohura shpesh si "grimcat fantazmë". Siç theksoi Eva Olsson nga Akademia Mbretërore Suedeze e Shkencave, neutrinot shërbejnë si lajmëtarë që hapin derën për galaktikat e largëta dhe tregojnë për proceset e shpërthimit të yjeve, duke u ofruar shkencëtarëve një mënyrë të re për të studiuar fenomenet më të dhunshme të universit. Karriera e tij në këtë fushë u njoh zyrtarisht edhe në vitin 2014, kur Francis Halzen u nderua me çmimin Ingenuity nga revista amerikane Smithsonian për punën e tij pioniere në astronomi.
Vlerësimi shkencor dhe ceremonia
Kryetari i Komitetit të Nobelit për Fizikën, Mark Pearce, theksoi se vizioni dhe lidershipi shkencor i Halzen kanë hapur rrugën për një lloj të ri astronomie. Vetë fizikani, i cili është profesor në Universitetin e Wisconsin-Madison në SHBA që nga viti 1972, pranoi se suksesi i projektit ishte një surprizë, pasi fillimisht ekzistonin dyshime të mëdha mbi mundësinë e zbatimit të kësaj ideje. Shpërblimi monetar prej 12 milionë koronash suedeze do t'i takojë plotësisht laureatit, pasi ai është fituesi i vetëm i çmimit në këtë kategori për këtë vit. Ceremonia e dorëzimit të çmimeve është planifikuar të zhvillohet më 10 dhjetor në Stokholm.
Përditësime
Francis Halzen shprehu mirënjohje për bashkëpunëtorët e tij dhe theksoi rëndësinë e vlerësimit të mëparshëm me çmimin Ingenuity të revistës Smithsonian në vitin 2014.
Akademia Mbretërore Suedeze e Shkencave konfirmoi detajet biografike të Francis Halzen dhe rëndësinë shkencore të neutrinove si lajmëtarë të hapësirës së thellë.