Konferenca në Prishtinë trajton fuqizimin ekonomik të grave

Në Prishtinë u mbajt edicioni i katërt i Konferencës Rajonale për Gratë Ndërmarrëse dhe Takimeve B2B, “SHE RISES REGIONAL 2026”, organizuar nga Dhoma Ekonomike e Grave të Kosovës (G7). Sipas organizatorëve, morën pjesë mbi 400 biznese në pronësi ose të udhëhequra nga gratë, si dhe përfaqësues të qeverive, institucioneve financiare dhe partnerëve ndërkombëtarë. Në konferencë u diskutuan pengesat për zhvillimin e bizneseve të grave dhe masat e mbështetjes në Kosovë e rajon.

Presidentja e G7-së, Afërdita Kelmendi, iu referua vrasjes së Arlinda Zekajt dhe tha se siguria dhe dinjiteti i grave janë parakushte për fuqizimin e tyre. Ajo shtoi se kontributi i grave në shoqëri nuk përcaktohet vetëm nga pozita profesionale apo suksesi në biznes. Kelmendi përmendi pengesat në qasjen në financim dhe investime, si dhe përfaqësimin më të ulët të grave në sektorët me vlerë të lartë ekonomike. Ajo tha se gratë duhet të kenë mundësi jo vetëm të hapin biznese, por edhe t’i zgjerojnë, të eksportojnë dhe të konkurrojnë përtej tregjeve vendore. Sipas saj, bashkëpunimi ndërmjet Kosovës, Shqipërisë, Maqedonisë së Veriut dhe Malit të Zi mund të krijojë mundësi më të gjera, ndërsa diaspora mund të shërbejë si urë drejt kapitalit dhe teknologjisë.

Presidentja e Kosovës, Justina Shiroka-Pula, tha se zhvillimi i bizneseve të grave krijon vende pune, rrit konkurrencën dhe forcon ekonominë. Ajo përmendi se mbi 12 mijë gra kanë përfituar nga programet e mbështetjes së punësimit, por qasja në kredi, tregje dhe rrjete biznesi mbetet sfidë. Shiroka-Pula u bëri thirrje bankave dhe institucioneve financiare të shqyrtojnë kritere më fleksibile, në mënyrë që bizneset të vlerësohen edhe për idenë, planin dhe potencialin, jo vetëm për pronën e ofruar si garanci. Ajo tha se gratë në Kosovë kryejnë mesatarisht 6,2 orë punë të papaguar në ditë dhe se mungesa e shërbimeve të kujdesit për fëmijët kufizon kohën për punësim e zhvillim biznesi. Sipas saj, investimi në këto shërbime mbështet pavarësinë ekonomike të grave. Shiroka-Pula përmendi gjithashtu se në fillim të viteve 2000 ishte pjesë e grupit të punës për integrimin e grave në ekonomi, gjatë hartimit të planit të veprimit për barazinë gjinore, të miratuar më 2004.

Ministrja Mimoza Kusari-Lila tha se skema e veçantë e granteve prej 200 mijë eurosh për bizneset në pronësi të grave është mbyllur. Ajo njoftoi se është hapur deri më 30 nëntor një skemë grantesh për inovacion, me vlerë një milion euro, ku për herë të parë është paraparë mbështetje e drejtpërdrejtë për gratë. Ministri i Ekonomisë dhe Punës i Maqedonisë së Veriut, Besar Durmishi, tha se për vitin 2026 janë siguruar 11,34 milionë denarë për ndërmarrjet mikro, të vogla e të mesme dhe zejtarët. Skema bashkëfinancon deri në 40 për qind të shpenzimeve për makineri e mjete të reja, deri në 200.000 denarë për përfitues. Durmishi tha gjithashtu se Plani Operativ për Punësim i vitit 2026, me 2,39 miliardë denarë, mbështet vetëpunësimin, sipërmarrësinë dhe përvetësimin e aftësive të reja, me përparësi për gratë.

Propozimi për financimin e lehonisë

Në një tryezë të organizuar nga Instituti Riinvest dhe Forumi Ekonomik i Grave, u diskutua financimi i pushimit të lehonisë dhe ndikimi i tij në punësimin e grave. Riinvesti propozoi që gjashtë muajt e parë, të paguar aktualisht nga punëdhënësi me 70 për qind të pagës bazë, të mbulohen nga Qeveria me 70 për qind të pagës. Tre muajt vijues do të paguheshin nga punëdhënësi me 70 për qind të pagës, ndërsa tre muajt e fundit do të mbeteshin pa pagesë. Propozimi përfshin edhe një muaj pushim të papagueshëm dhe një muaj shtesë të patransferueshëm për nënat, të paguar nga Qeveria me 70 për qind të pagës.

Sipas simulimeve të paraqitura nga hulumtuesja Tringë Shkodra, modeli aktual kushton 32,1 milionë euro në vit, prej të cilave 23,7 milionë euro mbulohen nga punëdhënësit. Analiza u bazua në 22 045 lindjet e regjistruara brenda Kosovës gjatë vitit 2025 dhe në pagën mesatare bruto prej 713 eurosh. Përfaqësues të bizneseve dhe organizatave të shoqërisë civile thanë se barra aktuale mund të ndikojë në punësimin formal të grave. Ministri Andin Hoti pranoi se modeli ka sfida, por tha se çdo ndryshim ndikon te familjet, punëdhënësit dhe financat publike.