Qeveria e Kosovës synon të nisë brenda mandatit të ri katërvjeçar procesin për themelimin e një kompanie ajrore me kapital publik, por nuk ka bërë të ditur koston, modelin e financimit, partnerët e mundshëm apo shërbimet që do të ofrojë. Kryeministri Albin Kurti e njoftoi planin më 13 shtator, gjatë prezantimit të programit qeveritar në Kuvend. Ai tha se kompania do të krijohej në partneritet me aktorë të rëndësishëm të industrisë së aviacionit brenda dhe jashtë vendit, si dhe premtoi investime në shkollimin, trajnimin dhe certifikimin e specialistëve të aviacionit civil.
Sipas Lajmi.net, më shumë se 4.6 milionë udhëtarë kaluan vitin e kaluar përmes Aeroportit të Prishtinës “Adem Jashari”, ku operojnë dhjetëra kompani ajrore. Qeveria nuk iu përgjigj kërkesës së Radios Evropa e Lirë për sqarime rreth kostos, financimit, partnerëve të mundshëm dhe përfitimeve të pritshme deri në publikimin e artikullit. Burimi vëren se tregu po zgjerohet, por mbetet e paqartë nëse ka hapësirë për një operator të ri të financuar me para publike.
Kostot dhe modelet e propozuara
Kostoja e themelimit të një kompanie ajrore varet nga madhësia e flotës, blerja ose marrja me qira e avionëve, struktura e pronësisë dhe mënyra e financimit. Përveç avionëve, operatori duhet të sigurojë personel të kualifikuar, mirëmbajtje teknike, sisteme sigurie, sigurime dhe kapital për shpenzimet e funksionimit.
Një propozim të mëparshëm e kishte paraqitur Lidhja Demokratike e Kosovës në programin e saj për zgjedhjet parlamentare të shkurtit 2025. Ai parashikonte një kompani me pronësi të përzier publike dhe private, me katër deri në tetë avionë dhe fluturime kryesisht drejt vendeve ku jeton diaspora kosovare. Investimi fillestar ishte vlerësuar në rreth 170 milionë euro: 70 milionë nga qeveria dhe 100 milionë nga investitorët privatë. Kjo shumë i përkiste propozimit të LDK-së, jo projektit të qeverisë.
Ish-ministri i Tregtisë dhe Industrisë Ismet Mulaj vlerëson se shpenzimet mund të kalojnë 500 milionë euro. Nëse avionët merren me qira, sipas tij, kostoja mund të jetë rreth 300–400 milionë euro. Mulaj tha se një avion kushton 50–80 milionë euro dhe e cilësoi barrën të papërballueshme për buxhetin e vendit. Buxheti i Kosovës për këtë vit është rreth 4 miliardë euro. Shifrat e Mulajt janë vlerësime të tij dhe nuk mbështeten në një studim të publikuar për kompaninë e propozuar; çmimi i avionëve ndryshon sipas modelit, moshës dhe kushteve të blerjes ose marrjes me qira.
Burimi përmend si shembuj të vështirësive në sektor ndërprerjen e fluturimeve nga Air Albania në fund të vitit 2025 dhe humbjen e licencës së operimit në maj të këtij viti, si dhe falimentimin e Adria Airways në vitin 2019, tre vjet pas privatizimit. Mulaj thotë se kostot e larta dhe konkurrenca e bëjnë të vështirë qëndrueshmërinë financiare të një operatori të ri.