Enrico Letta, ish-kryeministër i Italisë dhe president i Institutit Jacques Delors, vizitoi Kosovën si i ftuar në Forumin e Shoqërisë Civile 2026. Në Prishtinë, ai bëri thirrje që Kosova dhe vendet e tjera të Ballkanit Perëndimor të përfshihen gradualisht në Tregun e Përbashkët Evropian para anëtarësimit formal në Bashkimin Evropian.
Letta tha se integrimi duhet t’u sjellë përfitime konkrete qytetarëve dhe të mos mbetet vetëm në nivelin e premtimeve politike. Sipas tij, përfshirja graduale në tregun evropian do t’u mundësonte qytetarëve dhe bizneseve të përfitonin nga integrimi para anëtarësimit formal në BE. Ai e përshkroi Tregun e Përbashkët si më shumë se një treg, duke thënë se ai përfaqëson edhe qytetari të plotë evropiane. “Kjo është arsyeja pse unë e kam mbështetur Tregun e Përbashkët si një hap kryesor në zgjerimin e BE-së”, tha ai.
Letta u shpreh se vendet e Ballkanit Perëndimor nuk duhet të përqendrohen vetëm te marrëdhëniet me Brukselin, por edhe të forcojnë bashkëpunimin ekonomik mes tyre. Ai paralajmëroi se përsëritja e gabimeve të zgjerimeve të mëparshme mund ta vështirësojë integrimin. Gjithashtu, kërkoi integrim më të thellë dhe më shumë autonomi ekonomike e strategjike, si dhe paraqiti planin “Një Evropë, një treg”, që synon thjeshtimin e rregullave, integrimin e tregjeve financiare dhe forcimin e kompanive evropiane.
Duke argumentuar se shtetet evropiane duhet të bashkohen për të pasur më shumë peshë ekonomike dhe politike përballë SHBA-së, Kinës dhe fuqive të tjera globale, Letta tha: “Ne jemi të gjithë vende të vogla”.
Mesazhi i Valbona Zenelit
Në forum mori pjesë edhe ekonomistja Valbona Zeneli. Në hapje të ditës së dytë, ajo tha se diskutimet e një dite më parë kishin nxjerrë në pah hendekun mes angazhimeve politike dhe zbatimit të tyre në praktikë. Sipas saj, pengesat kryesore në Ballkanin Perëndimor nuk lidhen vetëm me mungesën e politikave apo të legjislacionit, por edhe me kapacitetet institucionale, mbikëqyrjen, koordinimin dhe llogaridhënien. Zeneli vuri në dukje se ligjet dhe zotimet e nënshkruara nuk shndërrohen gjithmonë në institucione funksionale dhe rezultate konkrete për qytetarët.
Ajo identifikoi tri çështje kryesore:
- qëndrueshmërinë demokratike si pjesë të sigurisë;
- përfshirjen e të gjitha komuniteteve në proceset politike;
- ndërtimin e një kulture të përgjegjësisë institucionale.
Zeneli kërkoi gjithashtu që vendet e Ballkanit Perëndimor të përfshihen në mekanizmat evropianë për mbrojtjen e demokracisë para anëtarësimit në BE.
Në forum u diskutuan edhe mungesa e investimeve dhe ideja që Evropa të shihet si projekt paqeje, jo vetëm si projekt ekonomik, si dhe rëndësia që qytetarët e Ballkanit Perëndimor të krenohen me arritjet e BE-së. Mesazhi kryesor ishte se perspektiva evropiane e rajonit duhet të shoqërohet me hapa konkretë, institucione funksionale dhe rezultate të prekshme për qytetarët, në mënyrë që zgjerimi të mos mbetet vetëm premtim politik.