Më 27 gusht 2026, në moshën 88-vjeçare, është ndarë nga jeta akademik emeritus Mark Tirta, një nga figurat më të spikatura të etnologjisë, antropologjisë dhe albanologjisë shqiptare. Njoftimi për ndarjen e tij nga jeta është bërë nga Akademia e Shkencave e Shqipërisë, e cila ka vlerësuar kontributin e tij disadekador në dokumentimin e kulturës materiale dhe shpirtërore të shqiptarëve.
Jetëshkrimi dhe karriera shkencore
I lindur më 21 maj 1938 në Orosh të Mirditës, Mark Tirta kreu studimet e larta për Histori-Gjuhësi në Universitetin e Tiranës, duke i përfunduar ato në vitin 1961. Karrierën kërkimore e nisi në vitin 1968 në Institutin e Historisë, ndërsa nga viti 1979 vazhdoi punën e tij të rëndësishme në Institutin e Kulturës Popullore. Në vitin 2008, ai u zgjodh anëtar i Akademisë së Shkencave, duke vijuar angazhimin e tij deri në marrjen e statusit akademik emeritus.
Kontributi i tij shkencor bazohej thellësisht në hulumtimet e drejtpërdrejta në terren, duke u përqendruar në:
• Mitologjinë popullore
• Migrimet e popullsisë shqiptare
• E drejtën zakonore dhe organizimin komunitar
• Toponiminë, antroponiminë dhe veshjet popullore
Trashëgimia bibliografike
Mark Tirta la pas një veprimtari të gjerë shkencore, që përfshin mbi 300 punime dhe mbi 100 kumtesa në konferenca kombëtare e ndërkombëtare. Ndër veprat kryesore që mbajnë emrin e tij veçohen:
• “Mitologjia ndër shqiptarë” (2004)
• “Etnologjia e shqiptarëve” (2003, 2006)
• “Migrime të shqiptarëve” (1999)
• “Panteoni e simbolika, doke e kode…” (2007)
Homazhet në nderim të figurës së akademik Mark Tirta do të zhvillohen më 29 gusht në ambientet e Akademisë së Shkencave në Tiranë.
Përditësime
Akademia e Shkencave saktësoi orarin dhe vendin e homazheve për akademikun Mark Tirta, të cilat do të zhvillohen më 28 gusht në sallën 'Aleks Buda'. Ceremonia do të nisë me Akademinë Solemne nga ora 10:00 deri në 10:45, ndërsa homazhet vijojnë nga ora 11:00 deri në 13:00. Gjatë karrierës së tij, studiuesi bashkëpunoi ngushtë me Institutin Albanologjik të Prishtinës, duke spikatur ekspedita të përbashkëta si ajo në Gjakovë në vitin 2002. Këto detaje zëvendësojnë njoftimin e mëparshëm për datën 29 gusht.
Biogafia e akademik Mark Tirta plotësohet me detaje të reja mbi formimin dhe rrugëtimin e tij profesional. I lindur më 21 maj 1935 në Orosh të Mirditës, Tirta përfundoi studimet për Histori-Gjuhësi në Universitetin e Tiranës në vitin 1961. Ai e nisi karrierën e tij shkencore në vitin 1968 pranë Institutit të Historisë, duke dhënë një kontribut thelbësor si anëtar i Seksionit të Shkencave Shoqërore dhe Albanologjike të Akademisë së Shkencave.
Burime zyrtare saktësuan se akademiku Mark Tirta ka lindur në vitin 1938, duke korrigjuar raportimet e mëparshme që e identifikonin vitin e lindjes si 1935. Përtej veprimtarisë kërkimore, Tirta vlerësohet për kontributin e tij të çmuar në formimin dhe përgatitjen e breza të rinjve të studiuesve në fushat e etnologjisë dhe antropologjisë.
Familjarë, kolegë dhe akademikë i dhanë lamtumirën e fundit studiuesit Mark Tirta, i cili u nda nga jeta në moshën 88-vjeçare, duke korrigjuar raportimet e mëparshme për moshën 86-vjeçare. Studiuesi Vasil Tole vlerësoi kontributin e jashtëzakonshëm të Tirtës, duke theksuar aftësinë e tij për të ruajtur integritetin shkencor dhe qasjen analitike ndaj mitologjisë, edhe përballë rreziqeve ideologjike të periudhës së shtetit ateist.
Akademia e Shkencave organizoi një ceremoni solemne në nderim të akademik Mark Tirta. Sekretarja shkencore Anila Hoda vlerësoi kontributin e tij gjashtëdekadësh në shkencat shqiptare. Kryetari i Komisionit të Antropologjisë, Artan Shkreli, evidentoi punën kërkimore të Tirtës në terrenet e Veriut dhe Kosovës. Drejtori i Institutit të Antropologjisë, Olsi Lekaj, e cilësoi akademikun si pionier në studimin e besimeve popullore.