Rexhep Qosja, akademik, historian i letërsisë, kritik letrar dhe shkrimtar, ndërroi jetë më 23 prill 2026 në moshën 89-vjeçare. Nipi i tij, Valjet Rexhepi, njoftoi në rrjetet sociale se varrimi u zhvillua të njëjtën ditë në praninë e anëtarëve të ngushtë të familjes. Me dëshirë të të ndjerit, familja nuk organizoi ceremoni pritjeje dhe nuk mori pjesë në organizime institucionale, duke kërkuar respektimin e privatësisë.
Biografia
Rexhep Qosja lindi më 25 qershor 1936 në Vuthaj të Malit të Zi. Kreu shkollimin fillor në vendlindje dhe në Guci, Shkollën Normale në Prishtinë në 1959, si dhe studimet për gjuhë dhe letërsi shqipe në Fakultetin Filozofik të Prishtinës, ku u diplomua në 1964. U specializua në Universitetin e Beogradit në 1967-1968 dhe mbrojti doktoratën në 1971 për jetën dhe veprën e poetit Asdreni.
Nisur si asistent në Institutin Albanologjik të Prishtinës në 1967, u ngrit në bashkëpunëtor shkencor, bashkëpunëtor të lartë dhe këshilltar shkencor. Drejtori i këtij instituti në 1972-1981, profesor inordinar dhe ordinar në Fakultetin Filozofik të Universitetit të Prishtinës, si dhe shef i degës së gjuhës dhe letërsisë shqipe dhe kryeredaktor i revistës Jeta e re.
Autor i mbi 30 veprave, përfshirë studime shkencore, kritikë letrare, romane, tregime, drama dhe publicistikë. Ndër veprat kryesore: Vdekja më vjen prej syve të tillë, Panteoni i rralluar, Bijtë e askujt (çmimi Pjetër Bogdani në 2010), Anatomia e kulturës, Asdreni – jeta dhe vepra. Për kontributin mori çmimin Nderi i Kombit nga Shqipëria në 2000. Angazhoi në politikë si kryetar i Lëvizjes së Bashkuar Demokratike të Kosovës në 1998-2000 dhe anëtar i delegacionit në Konferencën e Rambujesë.
Reagimet
Kryetari i Kuvendit të Shqipërisë, Niko Peleshi, e cilësoi si intelektual mbarëkombëtar dhe atdhetar të pashoq. Presidenti Bajram Begaj e quajti një nga mendjet më të bukura të kulturës shqiptare, duke iu referuar veprës Panteoni i rralluar. Kryeparlamentarja e Kosovës dhe ushtruesja e detyrës së presidentes, Albulena Haxhiu, e vlerësoi si hero të mendjes. Akademitë e Shkencave dhe Arteve të Kosovës dhe Shqipërisë e cilësuan figurë të shquar të mendimit albanologjik. Kuvendi i Kosovës dhe ai i Shqipërisë mbajtën një minutë heshtje në nder të tij.
Përditësime
Glauk Konjufca e quajti Rexhep Qosjen 'kolosi ynë i fundit intelektual', duke theksuar mbështetjen për UÇK dhe kontributin në vite '80.
Albin Kurti deklaroi se vepra e tij do të jetojë më gjatë se shekulli i tij, duke e cilësuar si rilindasin e fundit me kontribute të shumta.
Reagime të tjera:
- Mehmet Karaja: Fundi i epokës së idealistëve të mëdhenj; kritikoi Akademinë për mospranimin e Qosjes.
- Mirela Kumbaro: Figurë e skalitur në historinë e gjuhës shqipe.
Qosja publikoi veprat: 'Një Dashuri dhe Shtatë Mëkate' (2003), 'Nata është dita jonë' (2007), 'Sekretet e Zbuluara' (2020).
Ai ishte i pari Doktor i Shkencave Filologjike në Kosovë dhe autor i historisë trevëllimëshe të letërsisë romantike.
- Rexhep Qosja la një letër amaneti nipit të tij, titulluar "Si dua të jetë varrosja ime", që specifikon varrosje pa fjalime, pa lule dhe pa praninë zyrtare. Ai deklaroi: "Vdes i qetë".
- Ermal Peçi shkroi një in memoriam me analiza të reja për jetën, kontributin dhe veprën e tij.
- Rexhep Qosja la një testament të shkruar rreth 10 vjet më parë, duke ndaluar pjesëmarrjen e klerikëve dhe politikanëve në varrim dhe duke refuzuar instrumentalizimin politik të vdekjes së tij. Ai i krahasoi këto kërkesa me praktikat e Ibrahim Rugovës në Shqipëri dhe të Helmut Kohl-it e Günter Grass-it në Gjermani.
- Ushtruesja e detyrës së Presidentes Albulena Haxhiu shpalli ditë zie shtetërore në Kosovë.
Kryeministri Albin Kurti bëri homazhe në hollin e Kuvendit dhe në mbledhjen komemorative të Akademisë së Shkencave dhe Arteve të Kosovës, ku e cilësoi Rexhep Qosjen si "mendje e ndritur që do të udhëzojë brezat". Ai analizoi veprën e tij, duke përmendur specifikisht "Porosia e Madhe", kushtuar Naim Frashërit.