100-vjetori i lindjes së Tish Daija kalon pa veprimtari nga institucionet kulturore të Shkodrës

Në të mërkurën e 30 janarit 2026, në Akademinë e Shkencave, u zhvillua një aktivitet për të përkujtuar 100-vjetorin e lindjes së kompozitorit Tish Daija, në bashkëpunim me Teatrin e Operas dhe Baletit dhe Universitetin e Arteve. Studiues, artistë dhe i biri i kompozitorit ndanë kujtime dhe analizuan krijimtarinë e tij.

Tish Daija, lindur në Shkodër një shekull më parë, u formua në qytetin e lindjes, ku ndikuan kori françeskan, fryma qytetare shkodrane dhe edukimi në Konservatorin e Shkodrës. Që në moshë të re, kontribuoi si kompozitor në Luftën Nacionalçlirimtare. Ai njihet si autori i baletit të parë shqiptar, „Halili dhe Hajria“, vepër që hodhi themelet e baletit dhe koreografisë muzikore shqiptare.

Krijimtaria e tij përfshin thuajse të gjitha gjinitë muzikore: muzika simfonike, e dhomës, balet, opera, operetë, muzika e filmit. Ndër veprat madhore spikasin opereta „Lejlaja“, opera „Pranvera“, baleti „Bijtë e Peshkatarit“. Ai modernizoi këngën shqiptare me krijime si „Lule bore“, „Me lule të bukura“, „Natën vonë“, „Flakë e borë“ dhe bluzin e parë në festivalin e 1972-ës. Gjithashtu, krijoi këngën „Gajdexhiu“, që sot këndohet si popullore.

Akademiku Vasil Tole përmendi bashkëpunimin e hershëm të Daijës me Mario Daci. Muzikologia Zana Shuteriqi theksoi peshën historike të baletit të tij dhe kujtoi momentet e vështira krijuese në periudha të mundimshme, duke sqaruar se Daija nuk kishte angazhime politike të forta.

I biri Agustin Daija ndau kujtime intime: "Ai nuk ulej çdo ditë në tavolinë për të punuar. Frymëzimi vinte papritur. Kthehej nga rruga duke fishkëllyer një motiv dhe lindte vepra." Ai e portretizoi atin si gazmor, optimist dhe të fokusuar te muzika, pa kohë për përplasje me sistemin. Megjithatë, Agustin Daija shprehu shqetësimin se autorësia e veprave rrezikon të harrohet me kalimin e kohës, veçanërisht për këngë si „Gajdexhiu“.

Aktiviteti u shoqërua me interpretime nga krijimtaria e tij dhe një ekspozitë partiturash, duke rikthyer në kujtesë trashëgiminë e tij si figurë themelore e kulturës muzikore shqiptare.