Ky artikull është përditësuar. Shiko përditësimet
Protestat antiqeveritare përfshijnë më shumë se 100 qytete në Iran
Irani përjeton trazirat antiqeveritare më të rëndësishme që nga viti 2022, ndërsa demonstratat kanë përhapur në 107 qytete në tetë ditët e fundit, me të paktën 12 viktima të konfirmuar dhe përdorim progresiv të forcës nga autoritetet.
Protestat nisën më 28 dhjetor në Teheran, fillimisht si reagim ndaj kostove të larta të jetesës dhe gjendjes ekonomike kritike të vendit, të shkaktuara nga zhvlerësimi i thellë i monedhës kombëtare dhe rritja e inflacionit. Në ditën e tetë të kryengritjes, demonstratat kanë kapur qytete në të gjithë territorin e Iranit, duke përfshirë zona tradicionalisht konsideruar besnike ndaj regjimit, si Qom dhe Mashhad.
Përleshje intensive në kryeqytet dhe qytete tjera
Në mbrëmjen e 4 janarit, Teherani u përfshi nga demonstrata intensive. Të rinjtë protestues përlesheshin me forcat e sigurisë në disa rrugë qendrore, përfshirë Saadi, Hafez, Molavi dhe në kalimet Alaeddin dhe Charsou. Forcat e sigurisë përdorën gaz lotsjellës dhe armë me plumba gomë kundër protestuesve, ndërsa të rinjtë rebelë rezistuan duke ndezur zjarrin në koshat e plehrave dhe duke krijuar bllokada rrugore.
Në pazarin e madh të Teheranit, sipas videove të verifikuara nga Agjencia Franceze e Lajmeve (AFP), protestuesit brohoritën "Pahlavi do të kthehet" - në referencë ndaj dinastisë të Shahut të rrëzuar në Revolucionin Islamik të 1979 - dhe "Seyyed Ali do të rrëzohet", duke iu referuar liderit suprem Ajatollah Ali Khamenei. Organizata për të drejtat e njeriut raportuan se protestuesit kënduan "Liri! Liri!" dhe "Pa turp".
Në Nurabad Mamasani, në provincën Fars, demonstratat u përshkallëzuan në konfrontime të armatosura me agjentët e regjimit. Në Isfahan, të rinj sfidues u përleshin me forcat e sigurisë në Si-o-Se-Pol, në Urën Khaju dhe në Chaharbagh, duke u vënë zjarrin automjeteve. Në Fuladshahr, të rinj të guximshëm u përballën me forcat policore.
Në qytete tjera si Kermanshah, qytetarët protestues në rrugët Jafarabad dhe Shariati kënduan "Vdekje diktatorit, vdekje Khameneit" dhe detyruan policinë të largohej.
Përgjigja e forcave të sigurisë dhe përleshje në institucione
Regjimi iraniane mbyll akseset në Universitetin e Teknologjisë të Isfahanit për nëntë ditë nga frika se kryengritjet studentore do të përhapeshin më tej. Studentëve në Tarbiat Modares dhe universitetet tjera u zotuan të vazhdojnë protestën, ndërsa forcat shtypëse të ashtuquajtura Basixhi dhe IRGC (Garda Revolucionare Islamike) u desh të përballeshin me rezistencë të vazhdueshme.
Agjencia shtetërore iraniane e lajmeve Fars raportoi për "grumbullime sporadike" të shpërndara nga policia, një përshkrim më i lehtë se ai i organizatave joqeveritare dhe mediave ndërkombëtare.
Të shtunën, forcat e sigurisë sulmuan gjithashtu Spitalin Khomeini në Ilam, ku ishin shtruar të plagosurit e përleshjes së fundit.
Bilanci i vdekjeve dhe përmasat e kryengritjes
Sipas bilancit të AFP-së, bazuar në burime zyrtare dhe mediatike, të paktën 12 persona janë vrarë që nga nisja e protestave më 28 dhjetor, përfshirë anëtarë të forcave të sigurisë. Megjithatë, organizata joqeveritare me seli jashtë Iranit vlerësojnë se numri i viktimave mund të jetë të paktën 25 gjatë nëntë ditëve të para të protestave.
BBC Verify dhe BBC Persian kanë zbuluar se trazirat kanë shpërthyer në të paktën 17 nga 31 provincat e Iranit, me raporte për protesta në 11 provinca të tjera. Pamjet e verifikuara nga 10 ditët e fundit tregojnë demonstrata në më shumë se 50 qytete.
Profesor Sina Azodi, Drejtor i Programit të Studimeve të Lindjes së Mesme në Universitetin George Washington, thekson se trazirat në qytete tradicionalisht besnike ndaj shtetit janë "shumë domethënëse", duke treguar se baza e mbështetjes së qeverisë po vuan nga vështirësitë ekonomike.
Konteksti historik dhe reagimet e autoriteteve
Kjo valë protestash konsiderohet si valë më e rëndësishme që nga viti 2022, kur Irani u përfshi nga demonstrata masive pas vdekjes në paraburgim të Mahsa Amini, një grua e arrestuar për shkelje të kodit të rreptë të veshjes. Në ato protesta, u vranë mbi 550 persona.
Lideri Suprem Ajatollah Ali Khamenei deklaroi se "rebelët duhet të vihen në vendin e tyre", ndërkohë që Kreu i Gjyqësorit Gholamhossein Mohseni Ejei premtoi se do të dëgjonte shqetësimet legjitime, por theksoi se do të vepronte me vendosmëri ndaj atyre që nxisin trazira. Garda Revolucionare Islamike (IRGC) lëshoi gjithashtu paralajmërime për protestuesit.
Pamjet e verifikuara tregojnë një rritje të përdorimit të forcës nga policia dhe forcat e sigurisë që nga dita e të shtunës, pas reagimit publik të liderit suprem.
Përditësim
Protestat në Iran tani kanë përfshirë të gjitha provincat e vendit, duke përfshirë për herë të parë pas dekadash rajonet kurde, sipas dëshmive nga aktivistët.
Autoritetet iraniane kanë ndërprerë plotësisht aksesin në internet në të gjithë vendin dhe kanë vendosur kufizime të rrepta ndaj mediave, raporton Human Rights Watch.
Në të paktën tre qytete, protestuesit kanë kërkuar hapur rikthimin e monarkisë dhe familjes Pahlavi.
Reza Pahlavi, djali i fundit i shahut, ka bërë thirrje për bashkim në protesta dhe rrëzimin e regjimit, duke marrë mbështetje nga diaspora iraniane në SHBA dhe Evropë.
Presidenti amerikan Donald Trump ka shprehur mbështetje të hapur për protestuesit në një deklaratë në Twitter.
Numri i viktimave është përditësuar në të paktën 21 civilë të vrarë, me mbi 2.500 arrestime, sipas organizatave të të drejtave të njeriut.
Përditësim
Iran Human Rights raporton 45 protestues të vrarë në protesta, numër më i lartë se raportimet e mëparshme prej 21 civilësh. Reza Pahlavi, djali i fundit i shahut, ka thirrur për demonstrata në orën 20:00 të enjten dhe të premten, duke nxitur brohoritje nga shtëpitë dhe rrugët. Cloudflare dhe NetBlocks konfirmuan ndërprerjen e internetit si ndërhyrje qeveritare. Përpjekjet për telefonata nga Dubai drejt Iranit dështuan. Pahlavi paralajmëroi regjimin duke thënë se "populli do të fitojë" dhe përmendi mbikëqyrjen nga ish-presidenti Donald Trump.