Ky artikull është përditësuar. Shiko përditësimet
Përhapja e Protestave
Protestat në Iran kanë arritur përmasat më të mëdha që nga viti 2022, duke përfshirë mbi 170 lokalitete në 25 nga 31 provincat e vendit. Fillimisht të nisura nga tregtarët për shkak të rënies dramatike të monedhës kombëtare, demonstratat kanë evoluar në një lëvizje më të gjerë politike.
Shkaqet Ekonomike
Monedha iraniane, riali, ka pësuar një rënie të mprehtë:
- Para një viti: 1 dollar = 820.000 rial
- Aktualisht: 1 dollar = 1.45 milion rial
Kjo krizë ekonomike ka shkaktuar pasoja të rënda:
- Pagat mujore mbulojnë vetëm blerjen e ushqimeve bazë
- Inflacioni ka arritur në nivele historike
- Qytetarët përballen me vështirësi të mbijetesës
Bilanci i Dhunës
Sipas burimeve të ndryshme, bilanci i protestave përfshin:
- Të paktën 15 viktima
- Mbi 580 arrestime
- Përdorim force nga forcat e sigurisë
Protestat kanë marrë karakter të ashpër, me përplasje mes demonstrantëve dhe forcave të sigurisë në disa qytete kryesore të vendit.
Reagimet Ndërkombëtare
Presidenti Donald Trump ka paralajmëruar Iranin, duke deklaruar: "Nëse Irani vret protestuesit paqësorë, Shtetet e Bashkuara do t'i vijnë në ndihmë."
Përgjigja iraniane ishte e menjëhershme. Ali Larijani, këshilltar i lartë, paralajmëroi se çdo ndërhyrje amerikane do të sillte "kaos në Lindjen e Mesme".
Dimensioni Politik
Protestat kanë karakter të thellë politik, me parrulla si "vdekje diktatorit". Udhëheqësi Suprem Ali Khamenei këmbënguli se "rebelët duhet të vendosen në vendin e tyre", duke sugjeruar një përgjigje të ashpër nga autoritetet.
Shirin Ebadi, fituesja e Çmimit Nobel për Paqe, vlerësoi se protestat tregojnë vendosmërinë e iranianëve për ndryshim: "Njerëzit kanë vendosur t'i japin fund sistemit aktual - me çdo kusht dhe sa më shpejt të jetë e mundur."
Krahasime me Protestat e Mëparshme
Këto protesta dallohen nga ato të viteve të mëparshme për shkak të karakterit të tyre ekonomik dhe përhapjes së gjerë gjeografike. Ndryshe nga protestat e vitit 2019, që ishin të koncentruara në disa qytete, lëvizja aktuale ka përfshirë pothuajse të gjithë territorin iranian.
Perspektiva dhe Sfida
Ndërsa protestat vazhdojnë, mbetet e paqartë nëse ato do të sjellin ndryshime politike ose do t'i nënshtrohen represionit shtetëror. Megjithatë, intensiteti dhe përhapja e tyre tregojnë një pakënaqësi të thellë shoqërore kundër qeverisjes aktuale dhe situatës ekonomike të rënduar.
Analitët ndërkombëtarë vëzhgojnë me vëmendje zhvillimet, duke vlerësuar se protestat mund të kenë ndikim në stabilitetin rajonal dhe marrëdhëniet diplomatike të Iranit me botën perëndimore.
Përditësim
Teherani - Numri i viktimave në protestat e Iranit u rrit në 65, përfshirë 50 protestues, 14 zyrtarë sigurie dhe 1 civil të lidhur me qeverinë, sipas autoriteteve lokale.
Protestat, të cilat kanë zgjatur 13 ditë, tani përfshijnë 512 vende në 180 qytete në të 31 provincat e vendit.
Autoritetet raportuan 2.311 arrestime deri tani.
Dhjetëra persona u plagosën nga të shtëna me fishekë gumë dhe plumba plastikë gjatë përleshjeve.
Donald Trump deklaroi se Irani ndodhet në telashe të mëdha, SHBA po ndjek situatën nga afër dhe paralajmëron kundër forcës vdekjeprurëse.
Autoritetet iraniane akuzuan SHBA-në dhe Izraelin për nxitje të trazirave.