Ky artikull është përditësuar. Shiko përditësimet
Përhapja e Protestave
Protestat në Iran kanë arritur përmasat më të mëdha që nga viti 2022, duke përfshirë mbi 170 lokalitete në 25 nga 31 provincat e vendit. Fillimisht të nisura nga tregtarët për shkak të rënies dramatike të monedhës kombëtare, demonstratat kanë evoluar në një lëvizje më të gjerë politike.
Shkaqet Ekonomike
Monedha iraniane, riali, ka pësuar një rënie të mprehtë:
- Para një viti: 1 dollar = 820.000 rial
- Aktualisht: 1 dollar = 1.45 milion rial
Kjo krizë ekonomike ka shkaktuar pasoja të rënda:
- Pagat mujore mbulojnë vetëm blerjen e ushqimeve bazë
- Inflacioni ka arritur në nivele historike
- Qytetarët përballen me vështirësi të mbijetesës
Bilanci i Dhunës
Sipas burimeve të ndryshme, bilanci i protestave përfshin:
- Të paktën 15 viktima
- Mbi 580 arrestime
- Përdorim force nga forcat e sigurisë
Protestat kanë marrë karakter të ashpër, me përplasje mes demonstrantëve dhe forcave të sigurisë në disa qytete kryesore të vendit.
Reagimet Ndërkombëtare
Presidenti Donald Trump ka paralajmëruar Iranin, duke deklaruar: "Nëse Irani vret protestuesit paqësorë, Shtetet e Bashkuara do t'i vijnë në ndihmë."
Përgjigja iraniane ishte e menjëhershme. Ali Larijani, këshilltar i lartë, paralajmëroi se çdo ndërhyrje amerikane do të sillte "kaos në Lindjen e Mesme".
Dimensioni Politik
Protestat kanë karakter të thellë politik, me parrulla si "vdekje diktatorit". Udhëheqësi Suprem Ali Khamenei këmbënguli se "rebelët duhet të vendosen në vendin e tyre", duke sugjeruar një përgjigje të ashpër nga autoritetet.
Shirin Ebadi, fituesja e Çmimit Nobel për Paqe, vlerësoi se protestat tregojnë vendosmërinë e iranianëve për ndryshim: "Njerëzit kanë vendosur t'i japin fund sistemit aktual - me çdo kusht dhe sa më shpejt të jetë e mundur."
Krahasime me Protestat e Mëparshme
Këto protesta dallohen nga ato të viteve të mëparshme për shkak të karakterit të tyre ekonomik dhe përhapjes së gjerë gjeografike. Ndryshe nga protestat e vitit 2019, që ishin të koncentruara në disa qytete, lëvizja aktuale ka përfshirë pothuajse të gjithë territorin iranian.
Perspektiva dhe Sfida
Ndërsa protestat vazhdojnë, mbetet e paqartë nëse ato do të sjellin ndryshime politike ose do t'i nënshtrohen represionit shtetëror. Megjithatë, intensiteti dhe përhapja e tyre tregojnë një pakënaqësi të thellë shoqërore kundër qeverisjes aktuale dhe situatës ekonomike të rënduar.
Analitët ndërkombëtarë vëzhgojnë me vëmendje zhvillimet, duke vlerësuar se protestat mund të kenë ndikim në stabilitetin rajonal dhe marrëdhëniet diplomatike të Iranit me botën perëndimore.
Përditësim
Teherani - Numri i viktimave në protestat e Iranit u rrit në 65, përfshirë 50 protestues, 14 zyrtarë sigurie dhe 1 civil të lidhur me qeverinë, sipas autoriteteve lokale.
Protestat, të cilat kanë zgjatur 13 ditë, tani përfshijnë 512 vende në 180 qytete në të 31 provincat e vendit.
Autoritetet raportuan 2.311 arrestime deri tani.
Dhjetëra persona u plagosën nga të shtëna me fishekë gumë dhe plumba plastikë gjatë përleshjeve.
Donald Trump deklaroi se Irani ndodhet në telashe të mëdha, SHBA po ndjek situatën nga afër dhe paralajmëron kundër forcës vdekjeprurëse.
Autoritetet iraniane akuzuan SHBA-në dhe Izraelin për nxitje të trazirave.
Përditësim
Dhjetëra persona kanë mbetur të vrarë dhe qindra të tjerë të plagosur në tri ditët e fundit, sipas raporteve të verifikuara nga aktivistë dhe media ndërkombëtare, ndërsa dhuna në protestat antiqeveritare në Iran intensifikohet.
Autoritetet iraniane kanë imponuar një bllokadë totale të internetit në të gjithë vendin, më të rëndë se ajo gjatë protestave të 2022-së, duke penguar komunikimin e demonstruesve.
Prokurori i Përgjithshëm i Iranit deklaroi se pjesëmarrësit në protesta konsiderohen "armiq të Zotit" dhe do të dënohen me vdekje.
Udhëheqësi Suprem i Iranit, Ajatollah Ali Khamenei, i cilësoi demonstruesit si "vandalë" që veprojnë për të kënaqur Donald Trump.
Protestat tani kërkojnë hapur fundin e sundimit klerikal dhe largimin e Khamenei.
Pamje të verifikuara nga BBC tregojnë protestues që kanë marrë kontrollin e disa rrugëve kryesore në qytete të ndryshme.
Përditësim
Mjekët dhe mediat lokale raportojnë se numri i viktimave në protestat në Iran ka arritur mbi 200.
Autoritetet iraniane konfirmojnë rreth 2.600 arrestime gjatë 13 ditëve të fundit.
Kryetari i Parlamentit Iranian, Mohammad Bagher Ghalibaf, deklaroi se SHBA dhe Izraeli do të konsiderohen objektiva legjitimë në rast të një sulmi.
Sipas New York Times dhe Wall Street Journal, Presidenti Donald Trump po shqyrton opsione ushtarake, por nuk ka marrë ende një vendim përfundimtar.
HRANA konfirmoi 500 protestues dhe 48 anëtarë të forcave të sigurisë të vrarë, duke rritur numrin total të viktimave mbi 548.
- Autoritetet raportuan mbi 10.600 arrestime në dy javët e fundit, krahasuar me 2.600 të raportuara më parë.
- Zyrtarë iranianë kontaktuan Donald Trump për negociata, por ai paralajmëroi veprim ushtarak para çdo takimi.
- Autoritetet iraniane shpallën tre ditë zie për 'martirët' dhe e cilësuan situatën si 'betejë kombëtare kundër SHBA-së dhe Izraelit'.
- BBC raportoi pamje nga një morg pranë Teheranit me rreth 180 trupat e vdekur, varrosje të shpejta dhe përdorim dronësh për identifikimin e protestuesve.
Agjencia e Lajmeve të Aktivistëve të të Drejtave të Njeriut raportoi se numri i viktimave në protestat në Iran ka arritur të paktën 646 persona, një rritje nga raportimet e mëparshme.
Donald Trump shpalli tarifa 25% ndaj vendeve që tregtojnë me Iranin, duke përfshirë Brazilin, Kinën, Turqinë, Emiratet e Bashkuara Arabe dhe Russinë. Kina reagoi ashpër kundër këtyre sanksioneve të reja.
Sekretarja e Shtypit Karoline Leavitt deklaroi se Presidenti Trump nuk heziton të përdorë opsione ushtarake, por diplomacia mbetet prioriteti kryesor.
Ministri i Jashtëm iranian Abbas Araghchi tha se situata është plotësisht nën kontroll.
Donald Trump shpalli tarifa të reja në një postim në Truth Social, duke specifikuar se hyjnë në fuqi menjëherë dhe zbatohen për çdo aktivitet tregtar me SHBA. Ai theksoi se sulmet ajrore mbeten një opsion në tryezë, ndërsa zëdhënësja Karoline Leavitt sqaroi se ato janë një nga opsionet e mundshme ushtarake.
Në një intervistë me Al Jazeera, Abbas Araghchi deklaroi se situata është nën kontroll.
HRANA raportoi një breakdown të detajuar të viktimave: 505 protestues, 113 personel ushtarak dhe sigurie, 7 kalimtarë, plus 579 raste nën hetim. Numri i arrestimeve u rrit në 10,721 që nga 28 dhjetori, sipas të dhënave të fundit.
Në zhvillime ndërkombëtare:
- Donald Trump shkroi në rrjete sociale: "Ky Urdhër është përfundimtar".
- Misioni i Iranit në OKB refuzoi të komentojë.
- Ambasada kineze deklaroi se do të marrë "të gjitha masat e nevojshme" kundër sanksioneve.
Eksportet e naftës iraniane drejtohen kryesisht drejt Kinës, Turqisë, Irakut, Emirateve dhe Indisë, sipas analizave të reja. Teherani njoftoi se do të mbajë të hapura kanalet e komunikimit me Uashingtonin.
Opozita iraniane raporton rreth 3,000 të vrarë në protestat kundër regjimit, krahasuar me 646 sipas shifrave zyrtare. Protestat u përhapën në rreth 190 qytete, duke përfshirë lagje të Teheranit nën kontrollin e demonstruesve, sipas ekspertit Xhavit Shala.
Koloneli Sami Neziri parashikon një operacion hibrid kundër Iranit, duke përfshirë sulme kibernetike për të ndërprerë komunikimin e forcave të sigurisë dhe shtrëngim të sanksioneve. Deklaratat e Donald Trump synojnë të nxisin moralin e protestuesve, me pritshmëri për më shumë ndërhyrje hibride sesa ushtarake, sipas Nezirit. Ai vlerëson se regjimi nuk pritet të bjerë pa çarje të brendshme në sistem dhe pa përfshirjen e opozitës së jashtme.
HRANA raporton 2.403 protestues të vrarë (përfshirë 12 fëmijë) dhe mbi 18.400 arrestime – numra më të lartë se raportimet e mëparshme.
Një zyrtar iranian pranon rreth 2.000 të vrarë, sipas Reuters, duke i fajësuar terroristët.
Familja konfirmon kërcënimin e ekzekutimit për Erfan Soltanin (26-vjeçar), sipas BBC Persian dhe Hengaw.
Donald Trump paralajmëron "veprime shumë të forta" kundër ekzekutimeve, sipas CBS News.
Volker Türk i OKB-së thërret për ndalim të menjëhershëm të dhunës.