Protestat në Iran kanë filluar më 28 dhjetor 2025 në kryeqytetin Teheran, ku tregtarë dhe shitës të bazareve shpallën grevë për shkak të rënies së monedhës rial në nivelin më të ulët historik ndaj dollarit amerikan. Demonstratat u përhapën shpejt në mbi 574 zona në të 31 provinca të vendit, sipas Agjencisë së Lajmeve të Aktivistëve për të Drejtat e Njeriut (HRANA), me seli në SHBA. Kjo organizatë, e mbështetur në një rrjet aktivistësh brenda Iranit, raporton se mbi 500 persona kanë humbur jetën dhe më shumë se 10 mijë janë arrestuar, ndonëse verifikimi i informacionit mbetet i vështirë për shkak të kufizimeve të komunikimit.
Shkaqet kryesore ekonomike
Shkaqet kryesore të protestave lidhen me krizën e thellë ekonomike. Monedha rial u zhvlerësua me 16% vetëm në dhjetor 2025, duke çuar në një rënie totale prej 84% gjatë vitit të kaluar. Inflacioni vjetor është rreth 40%, ndërsa inflacioni i ushqimeve ka arritur 72%, me çmimet mesatarisht 72% më të larta se vitin e kaluar. Riali u tregtua me më shumë se 1.4 milionë rialë për 1 dollar në fillim të janarit 2026. Ekonomia ka vuajtur prej vitesh nga sanksionet amerikane të rivendosura në 2018, pas tërheqjes së SHBA-së nga marrëveshja bërthamore, si dhe nga sanksionet e Kombeve të Bashkuara në shtator 2025. Konflikti 12-ditor me Izraelin dhe SHBA-në në qershor 2025, që goditi objekte bërthamore iraniane, thelloi dëmet infrastrukturore dhe rriti pasigurinë. Irani këmbëngul se programi i tij bërthamor është paqësor dhe mohon përpjekje për armë bërthamore. Për më tepër, rritja e çmimit të karburantit në dhjetor 2025, pas heqjes së subvencioneve, shtoi barrën financiare mbi familjet, ndërsa Banka Qendrore hoqi normën preferenciale të këmbimit valutor.
Zgjerimi në kërkesa politike
Fillimisht me fokus ekonomik, protestat u zgjeruan në kërkesa politike, me slogane kundër qeverisë dhe udhëheqjes klerikale. Ato përbëjnë sfidën më të madhe për regjimin që nga Revolucioni Islamik i 1979-s, kur Ajatollah Ruhollah Khomeini vendosi teokraci shiite. Më 9 janar 2026, autoritetet vendosën bllokadë kombëtare të internetit, anuluan fluturimet dhe kufizuan thirrjet telefonike, ndërsa mediat iraniane përditësoheshin vetëm sporadikisht.
Reagimi i qeverisë
Reagimi i qeverisë ka qenë i ndryshëm nga rastet e mëparshme. Presidenti Masoud Pezeshkian propozoi reforma ekonomike, duke rritur taksat në buxhetin për vitin e ri iranian (duke filluar më 20 mars 2026) nga 42% në 57% të të ardhurave qeveritare, për të liruar fonde subvencionale për të varfrit. Megjithatë, kjo nuk qetësoi shtresën e mesme, dhe pas shpërthimit të protestave në të gjithë vendin më 8 janar 2026, forcat e sigurisë ndërhynë me forcë. Ky reagim i vonuar lidhet me hijen e konfliktit të qershorit 2025, rënien e regjimit të Bashar al-Assad-it në Siri dhe goditjet ndaj Hezbollah-ut, që kanë lënë Iranin të cenueshëm ndaj ndërhyrjeve të huaja.
Përditësime
Redjon Qirjazi, ekspert i çështjeve iraniane, vlerëson se historia e shtypjes së protestave në Iran, si ajo e 2017-ës, nxjerr në pah dobësinë aktuale të elitës politike dhe Gardës Revolucionare. Analiza e tij e re thekson afrimin e opozitës me popullin, izolimin e shtuar të Iranit pas 2016-ës dhe dobësimin e ndikimit rajonal të quajtur 'tentakulat'.