Qeveria shqiptare ka prezantuar një projektligj të ri që synon ndryshimin e sistemit të taksimit të pasurive të paluajtshme. Sipas nismës së Ministrisë së Financave, modeli aktual, i cili bazohet kryesisht në sipërfaqe dhe çmime reference, do të zëvendësohet me një sistem të mbështetur në vlerën reale të tregut të pronave, duke përfshirë si ndërtesat, ashtu edhe tokën.
Ndryshimet në taksim dhe objektivat
Sipas dokumentit për konsultim, norma tatimore për ndërtesat e banimit do të lëvizë në intervalin 0,1% - 0,2% të vlerës së pronës, ndërsa për tokën dhe kategoritë e tjera normat variojnë deri në 0,25%. Ministria e Financave vlerëson se pas zbatimit të plotë, të ardhurat nga kjo taksë mund të arrijnë në 0,7% - 1% të Prodhimit të Brendshëm Bruto (PBB), krahasuar me nivelin aktual prej rreth 0,28%.
Projektligji synon vendosjen e drejtësisë fiskale, ku prona me vlerë më të lartë apo në pozicione më të kërkuara do të ketë një barrë tatimore proporcionale. Nisma parashikon:
• Krijimin e një Kadastre Fiskale për regjistrimin dhe vlerësimin e pasurive.
• Zbatim gradual: duke filluar nga viti 2029 për ndërtesat dhe 2031 për tokën.
• Mekanizma mbrojtës dhe lehtësi tatimore për banesën e parë dhe familjet me të ardhura të ulëta.
Administrimi dhe autonomia vendore
Sistemi i ri parashikon që bashkitë të kenë autonomi në vendosjen e normave konkrete brenda fashave të përcaktuara me ligj. Një strukturë qendrore do të mbështesë autoritetet vendore në mbledhjen e taksës dhe standardizimin e procedurave. Qeveria vlerëson se ky reformim do të ndihmojë në frenimin e spekulimeve me çmimet e pronave dhe në rritjen e besueshmërisë së sistemit tatimor.
Përditësime
Qeveria ka detajuar skemën e re të taksimit të pronës bazuar në vlerën e tregut, përmes ndryshimeve të fundit rregullatore:
- Përfitimi automatik: Pronarët e banesës së parë përfitojnë 50% zbritje të vlerës së taksueshme, pa nevojë për vetëdeklarim.
- Sistemi i mbrojtjes: Në rastet me më shumë se një banesë, sistemi do të aplikojë zbritjen automatikisht për pronën me vlerën më të ulët.
- Taksimi i investimeve: Pronat e dyta, ato bosh ose të dedikuara për turizëm, do të tatohen si ndërtesa për veprimtari ekonomike, me tarifë më të lartë.
- Përgjegjësia e ndërtuesit: Zhvilluesit janë përgjegjës për taksimin e njësive deri në dorëzimin e tyre te blerësit.
- Përjashtimet sociale: Familjet në ndihmë ekonomike dhe pensionistët përjashtohen plotësisht nga detyrimi tatimor.
Ekspertët konfirmojnë se reforma e re e taksës së pronës, bazuar në vlerën e tregut, do të ketë efekte të diferencuara: për banesën e parë, barra fiskale mbetet thuajse e pandryshuar falë përgjysmimit të bazës së tatueshme, ndërsa për pronat e dyta, detyrimet parashikohet të rriten nga dyfishi në katërfish. Sipas qeverisë, nisma synon përafrimin me standardet europiane dhe rekomandimet e FMN-së. Megjithatë, mbetet e paqartë nëse vlerësimi i pronave do të bëhet përmes çmimeve referencë apo vlerës së drejtpërdrejtë të tregut.
Qeveria ka ndarë vendin në 7 zona fiskale për të reformuar taksimin e pronës bazuar në vlerën e tregut, me qëllim lehtësimin e barrës për banesën e parë. Shoqata e Agjentëve të Pasurive të Paluajtshme (NAREA) vlerëson se skema e re përmirëson drejtësinë fiskale krahasuar me sistemin aktual. Megjithatë, ekspertët kanë ngritur shqetësime lidhur me përputhshmërinë e projektligjit me legjislacionin e Bashkimit Evropian dhe sfidat në përcaktimin e vlerës së tregut për pronat në zonat turistike.