Departamenti Amerikan i Shtetit (DASH) ka publikuar raportin për klimën e investimeve në Shqipëri për vitin 2026, duke vlerësuar rritjen ekonomike dhe përmirësimin e treguesve fiskalë, ndërsa thekson sfidat strukturore dhe administrative që pengojnë biznesin. Qeveria shqiptare vijon synimin për anëtarësimin në Bashkimin Evropian deri në vitin 2030. PBB-ja e vendit vlerësohet në rreth 30 miliardë dollarë, me një rritje prej 3.7% gjatë vitit 2025, të nxitur kryesisht nga sektori i turizmit dhe pasurive të paluajtshme. Borxhi publik ka shënuar rënie nga 75% në vitin 2021 në 52.6% në vitin 2025. Investimet e huaja direkte arritën një rekord prej 1.84 miliardë dollarësh në vitin 2025, duke e çuar stokun total në 17 miliardë dollarë. Në këtë kuadër, stoku i investimeve të huaja direkte amerikane arriti në 490 milionë dollarë në vitin 2025, krahasuar me 382 milionë dollarë një vit më parë, me investime të reja amerikane gjatë vitit 2025 në vlerën 72 milionë dollarë.
Sektorët kryesorë të investimeve
Interesi i investitorëve mbetet i fokusuar në:
• Pasuritë e paluajtshme (34%)
• Shërbimet financiare (18%)
• Industritë nxjerrëse (10%)
• Tregtia me shumicë dhe pakicë (10%)
Megjithatë, raporti evidenton pengesa të rënda, ku korrupsioni në administratën publike, sistemin e drejtësisë, prokurimin publik dhe median renditet ndër shqetësimet kryesore. Investitorët raportojnë rrezik të shtuar për zhvatje ose shantazh nga zyrtarë publikë, grupe kriminale dhe media. Gjithashtu, DASH ngre dyshime mbi Ligjin për Investimet Strategjike, duke vënë në dukje se shumica e projekteve të miratuara u janë dhënë kompanive vendase dhe jo atyre të huaja. Vlerësohet se paratë nga trafiku i drogës dhe evazioni fiskal mund të shtrembërojnë konkurrencën në tregun shqiptar. Raporti thekson gjithashtu se kontratat e partneritetit publik-privat (PPP) vuajnë nga analiza dhe ekspertiza teknike e dobët, ndërsa investitorët ankohen për mungesën e fuqisë punëtore si pasojë e emigracionit të të rinjve të kualifikuar. Disa investitorë amerikanë janë përballur me mosmarrëveshje të diskutueshme që kanë kërkuar arbitrazh ndërkombëtar.
Sfida të pronësisë dhe drejtësisë
Investitorët vazhdojnë të përballen me vështirësi në zbatimin e kontratave dhe çështjet e pronësisë, shoqëruar me mungesën e një marrëveshjeje dypalëshe për shmangien e taksimit të dyfishtë me Shtetet e Bashkuara. Procesi i digjitalizimit të pronave mbetet i ngadalësuar: megjithëse 91% e tokës është e regjistruar, vetëm 43% e titujve të pronësisë, 69% e dokumenteve mbështetëse dhe 10% e hartave kadastrale janë digjitalizuar, ndërsa rreth 80% e të dhënave të mëparshme kërkojnë verifikim. Përkundër këtyre sfidave, DASH vlerëson përpjekjet e sistemit të drejtësisë, veçanërisht punën e SPAK-ut dhe procesin e vettingut, ku më shumë se gjysma e gjyqtarëve dhe prokurorëve janë larguar nga detyra. Megjithatë, raporti konfirmon se pozicionet vakante në gjyqësor, veçanërisht në Gjykatën e Apelit, kanë krijuar ngarkesa të prapambetura që ngadalësojnë gjykimin e çështjeve.
Përditësime
Raporti i DASH shton shqetësimet mbi mungesën e fuqisë punëtore, dështimet në kontratat PPP dhe vonesat gjyqësore që prekin investitorët amerikanë.
Raporti i DASH evidenton rrezikun e zhvatjes nga zyrtarët dhe ndikimin negativ të parave të paligjshme në tregun shqiptar.
Raporti i DASH konfirmon rritjen e investimeve amerikane në 490 milionë dollarë dhe thekson ambicien e Shqipërisë për anëtarësimin në BE deri në 2030.