Raporti i Komisionit Evropian për Maqedoninë e Veriut për vitin 2026, i publikuar më 4 nëntor, vlerëson se vendi ka përparuar në zbatimin e Agjendës së Reformave, por nuk ka miratuar ndryshimet kushtetuese të kërkuara për përparimin e negociatave të anëtarësimit në Bashkimin Evropian. Ambasadori i BE-së, Michalis Rokas, pritet t’ia dorëzojë dokumentin kryeministrit Hristijan Mickoski më 5 nëntor. Pas takimit në Qeveri është planifikuar një konferencë e përbashkët për shtyp.
Kushti kushtetues dhe negociatat
Ndryshimet kushtetuese parashikohen në përfundimet e Këshillit të BE-së të 18 korrikut 2022 dhe përfshijnë qytetarët që u përkasin kombeve të tjera, përfshirë bullgarët. Sipas raportit, nuk janë bërë përpjekjet e nevojshme për miratimin e tyre. Komisionerja për Zgjerim, Marta Kos, tha se Komisioni synon të hapë grupin e parë negociues sapo të plotësohen kushtet dhe se hapi i radhës i takon Maqedonisë së Veriut. Ajo shtoi se ka përparim në punën teknike për standardet e hapjes së Klasterit 1.
Raporti mbulon periudhën 1 shtator 2025–1 shtator 2026. Ai vlerëson angazhimin e vendit në Planin e Rritjes për Ballkanin Perëndimor dhe përshpejtimin e disa reformave. Sipas Portalb.mk, Maqedonia e Veriut ka ruajtur harmonizimin e plotë me politikën e jashtme dhe të sigurisë së BE-së, përfshirë qëndrimin ndaj agresionit rus kundër Ukrainës, si dhe ka vazhduar përgatitjen e dokumentacionit për hapjen e klasterit të parë.
Drejtësia dhe korrupsioni
Në drejtësi, Komisioni vëren hapa përpara, përfshirë miratimin e ligjeve për Këshillin Gjyqësor dhe Këshillin e Prokurorëve Publikë, por e vlerëson përparimin e përgjithshëm si të kufizuar. Ndërhyrjet nga degët e tjera të pushtetit dhe mungesa e burimeve financiare e njerëzore vazhdojnë të cenojnë pavarësinë dhe autonominë financiare të gjyqësorit.
Raporti nuk konstaton përparim në luftën kundër korrupsionit dhe e përshkruan korrupsionin si të përhapur e shqetësues. Ai vëren vonesa në trajtimin e rasteve të korrupsionit të nivelit të lartë, disa prej të cilave parashkruhen. Sipas Zhurnal.mk dhe Bota Sot, raporti thotë gjithashtu se ndryshimet në Kodin Penal të janarit 2026 nuk i kanë eliminuar pasojat negative të ndryshimeve të vitit 2023.
Vërejtje të tjera dhe reagime
Raporti evidenton se polarizimi politik po ngadalëson miratimin e ligjeve të reformës dhe se përparimi në shumë kapituj negociues është i kufizuar ose mungon. Ai ngre shqetësime për trysninë ndaj gazetarëve, mbrojtjen e të drejtave të njeriut dhe lirinë e shprehjes. Për marrëdhëniet me fqinjët, kërkon përmirësim të dialogut me Bullgarinë dhe zbatim të qëndrueshëm të marrëveshjeve dypalëshe. Po ashtu, vëren raste kur zyrtarë të lartë nuk përdorin emrin kushtetues të vendit, çka mund të ndikojë në marrëdhëniet me Greqinë.
VLEN-i e paraqiti raportin si vlerësim pozitiv të reformave. Sipas njoftimit të partisë, mbi 142 milionë euro ishin liruar deri në qershor në kuadër të Instrumentit për Reforma dhe Rritje, përfshirë parafinancimin. VLEN-i tha gjithashtu se raporti përmend rritje ekonomike prej 3,5 për qind. Kryetari i Kuvendit, Afrim Gashi, tha se raporti evidenton përparim në funksionimin e Kuvendit, por edhe mungesë konsensusi politik në disa çështje dhe përdorim të shtuar të procedurave të përshpejtuara.