Fitorja e Listës Studentore në zgjedhjet e parakohshme parlamentare në Serbi, më 25 tetor, dhe humbja e Aleksandar Vuçiqit u pritën si mundësi për ndryshim politik. Megjithatë, komentuesit dhe analistët theksuan se ndryshimi i pushtetit nuk garanton transformim demokratik apo ndryshim të politikës së jashtme. VLEN përgëzoi Koalicionin Shqiptar për rezultatin dhe kërkoi respektimin e të drejtave të shqiptarëve të Luginës së Preshevës.
Mundësitë dhe kufijtë e ndryshimit
Sipas analizës së Portalb.mk, dobësimi i rrjeteve klienteliste të Partisë Përparimtare Serbe (SNS) mund t’u japë institucioneve më shumë pavarësi dhe të nxisë sundimin e ligjit e luftën kundër korrupsionit. Megjithatë, strukturat e krijuara gjatë më shumë se një dekade nuk pritet të çmontohen lehtë. Qëndrueshmëria e shumicës së re parlamentare mbetet sfidë: dallimet mes forcave përbërëse mund t’i japin Vuçiqit dhe SNS-së hapësirë për t’u riorganizuar.
Dimitar Bechev, i cituar nga Albanian Post, parashikon përparim të mundshëm në sundimin e ligjit dhe zbutje të retorikës kundër Bashkimit Evropian, por vazhdimësi në marrëdhëniet me Kosovën, Rusinë dhe Kinën. Portalb.mk vlerëson gjithashtu se Serbia mund të afrohet më shumë me BE-në, ndërsa njohja e Kosovës mbetet perspektivë e largët. Lidhjet energjetike, ekonomike dhe politike me Rusinë, si dhe bashkëpunimi ekonomik me Kinën, mund të kufizojnë ndryshimet e shpejta.
Në analizën e publikuar nga Dukagjini, hulumtuesi Gurakuç Kuçi tha se ndryshimi në Beograd mund të krijojë mundësi për një qasje më pak konfrontuese ndaj fqinjëve. Ai vlerësoi se qëndrimi i lëvizjes studentore për Kosovën nuk dallon thelbësisht nga pozicioni tradicional i Serbisë dhe se ndryshimi duhet gjykuar përmes veprimeve konkrete, jo vetëm deklaratave. Sipas Kuçit, dobësimi i Vuçiqit nuk dëshmon vetvetiu se ka përfunduar politika e destabilizimit.
Bota Sot e trajtoi zhvillimin në kontekstin më të gjerë të përqendrimit të pushtetit në Ballkanin Perëndimor. Artikulli paraqiti shqetësimet e kritikëve të Vuçiqit për konkurrencën politike, mediat dhe institucionet, si dhe argumentet e mbështetësve të tij për stabilitetin, projektet infrastrukturore dhe zhvillimin ekonomik. Ai theksoi se vlerësimi i demokracisë lidhet me funksionimin e institucioneve, lirinë e mediave, integritetin e zgjedhjeve dhe mundësinë e konkurrencës së drejtë.
Reagimi i VLEN-it
Në deklaratën e përcjellë nga Albeu dhe Telegrafi, VLEN kërkoi formimin sa më të shpejtë të qeverisë së re dhe përfundimin e diskriminimit sistematik ndaj shqiptarëve të Luginës, përfshirë pasivizimin e adresave. Ajo bëri thirrje për bashkëpunim rajonal në kuadër të Procesit të Berlinit dhe për dialog mes Serbisë e Kosovës, me synim njohjen reciproke. Këto janë kërkesa dhe pritshmëri të VLEN-it, jo vendime të qeverisë së re.
Në reagimin e raportuar nga Zhurnal.mk dhe Almakos, bashkëkryetari i VLEN-it Izet Mexhiti e cilësoi humbjen e Vuçiqit goditje ndaj modelit autokratik të qeverisjes. Ai tha se bashkëpunimi i forcave politike shqiptare në Luginë siguroi të paktën dy mandate në parlamentin e ri. Mexhiti kritikoi edhe nismën “Ballkani i Hapur”, duke kërkuar që bashkëpunimi rajonal të mbështetet në partneritet, reciprocitet dhe barazi.