Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe Irani janë në fazat përfundimtare të bisedimeve për të garantuar lirinë e lundrimit në Ngushticën e Hormuzit, një prej rrugëve detare më jetike për tregtinë globale të energjisë. Sekretari amerikan i Thesarit, Scott Bessent, konfirmoi për kanalin CNBC se një marrëveshje për normalizimin e situatës në këtë zonë mund të finalizohet brenda një ose dy ditësh. Sipas Bessent, qëllimi kryesor është sigurimi i lirisë së kalimit për anijet tregtare, ndërsa shtoi se tashmë është vërejtur një rritje e numrit të anijeve që largohen nga zona.
Zhvillimet gjeopolitike kanë ndikuar menjëherë në tregjet financiare, duke shkaktuar rënie të çmimeve të naftës. Nafta WTI pësoi një rënie prej 3,87%, duke u tregtuar në 77,23 dollarë për fuçi, ndërsa nafta Brent humbi 3,10% të vlerës, duke arritur në 81,17 dollarë për fuçi. Investitorët reaguan pozitivisht ndaj gjasave për zvogëlimin e rrezikut të ndërprerjeve në furnizimet globale.
Paralelisht me bisedimet me Uashingtonin, Irani po zhvillon negociata me Omanin për një rrugë të re detare. Sipas burimeve, plani parashikon që trafiku hyrës në Gjirin Persik të kalojë përmes një kanali nën mbikëqyrjen iraniane, ndërsa ai dalës të përdorë një rrugë pranë brigjeve të Omanit. Lidhur me këtë propozim, palët paraqesin qëndrime të ndryshme:
• Zyrtarë iranianë kanë përmendur mundësinë e një "tarife shërbimi" për mbulimin e kostove mjedisore dhe të sigurisë, e cila do të ndahej me Omanin.
• Autoritetet amerikane kanë shprehur skepticizëm dhe kanë kundërshtuar pretendimet për tarifa, duke theksuar se çdo korridor "i përkohshëm" nuk duhet t'i nënshtrohet miratimit iranian.
Ndërkohë, zëdhënësi i Ministrisë së Jashtme të Katarit, Majed al-Ansari, bëri thirrje për vazhdimin e dialogut diplomatik për të ulur tensionet në rajon, duke vlerësuar rolin ndërmjetësues të Omanit dhe Pakistanit. Përfaqësuesi i Ministrisë së Jashtme të Iranit, Esmaeil Baghaei, theksoi se mirëkuptimi me Omanin lidhet me të drejtat sovrane dhe sigurinë kombëtare, duke i konsideruar masat e mëparshme të SHBA-së si shkaktare të bllokadës detare.
Përditësime
Sekretari amerikan i Shtetit, Marco Rubio, konfirmoi përparimin në bisedimet për Ngushticën e Hormuzit, duke u rreshtuar me qëndrimin e Scott Bessent. Zyrtarët sqaruan se nuk ka negociata të drejtpërdrejta mes SHBA-së dhe Iranit, por shkëmbim projekt-marrëveshjesh përmes ndërmjetësve në Katar, Oman dhe Pakistan. Megjithatë, raportimet e Kpler tregojnë se trafiku detar mbetet i kufizuar në 9 anije në ditë, duke zbehur pritshmëritë për një normalizim të shpejtë. Tensionet janë përshkallëzuar pas një sulmi pranë brigjeve të Omanit dhe paralajmërimit të zyrtarit iranian Mohsen Rezaei ndaj anijeve amerikane. Ndërkohë, kontrolli i Houthi-ve në ngushticën Bab el-Mandeb vazhdon të cënojë sigurinë e lundrimit rajonal.
SHBA dhe Irani kanë shkëmbyer draftet e para për një marrëveshje mbi Ngushticën e Hormuzit përmes ndërmjetësuesve nga Katari. Presidenti Donald Trump konfirmoi gatishmërinë për diplomaci, ndërsa paralajmëroi për masa alternative nëse bisedimet dështojnë. Draftet përqendrohen në sigurinë detare si një hap fillestar për adresimin e çështjeve më komplekse, duke përfshirë programin bërthamor të Iranit. Pavarësisht këtyre zhvillimeve, trafiku detar mbetet i kufizuar dhe tensionet ushtarake në rajon vazhdojnë të jenë të larta.
Një anije mallrash humbi fuqinë motorike në Ngushticën e Hormuzit pas goditjes nga një predhë ende e paidentifikuar. Incidenti ndodh në një moment delikat për negociatat rajonale, ndërsa Irani dhe Omani po diskutojnë një marrëveshje dypalëshe me afat 3-mujor. Ky zhvillim shton presionin mbi palët për të shmangur përshkallëzimin ushtarak në këtë korridor strategjik.
Uashingtoni pritet të zyrtarizojë të mërkurën, më 5 gusht, marrëveshjen për Ngushticën e Hormuzit. Drafti parashikon një mekanizëm të përkohshëm 60-ditor për trafikun detar, duke zëvendësuar afatin e mëparshëm 3-mujor. Sipas diplomatëve, kjo marrëveshje mund të shërbejë si bazë për rifillimin e dialogut mbi programin bërthamor iranian.
Zëdhënësi i Ministrisë së Jashtme të Iranit, Esmaeil Baghaei, konfirmoi se negociatat me Omanin mbi Ngushticën e Hormuzit po shënojnë përparim në nivel teknik dhe politik. Bisedimet janë fokusuar në përcaktimin e 'korsive' të sigurta të lundrimit, duke u mbështetur në diskutimet e mëparshme mbi kornizën ligjore dhe sovranitetin detar në këtë zonë.
Teherani zyrtar ka arritur një marrëveshje me Omanin për përcaktimin e koordinatave gjeografike në Ngushticën e Hormuzit. Pavarësisht raportimeve për përparim dypalësh, agjencia shtetërore iraniane IRNA mohoi kategorikisht çdo bisedim të drejtpërdrejtë me Uashingtonin. Ndërkohë, presidenti Donald Trump ka paralajmëruar Iranin se do të ndërmarrë veprime nëse dështon rihapja e plotë e ngushticës. Zyrtarët në Teheran sqaruan se koordinimi teknik me Omanin nuk garanton siguri të plotë për trafikun detar në këtë zonë.
Zëvendësministri i Jashtëm iranian, Kazem Gharibabadi, njoftoi se korridori i ri detar do të jetë funksional për 2 deri në 4 muaj. Teherani kërkon tarifa prej 5% deri në 7% të vlerës së ngarkesës, duke refuzuar propozimin e Omanit për 3%. Autoritetet iraniane e lidhin tensionin aktual me sulmet e SHBA-së dhe Izraelit të shkurtit, duke i cilësuar ato si faktorë destabilizues për rajonin.
Burime zyrtare amerikane konfirmuan për Associated Press (AP) se kalimi nëpër Ngushticën e Hormuzit nuk do t'i nënshtrohet tarifave financiare deri në arritjen e një marrëveshjeje përfundimtare. Palët kanë dakordësuar një strukturë operacionale të bazuar në korridore, ku faza e dytë e planit me Omanin parashikon kalimin përmes një korridori të vetëm qendror. Sipas sistemit të ri:
- Hyrja e anijeve do të jetë nën autoritetin iranian.
- Dalja e anijeve do të menaxhohet përmes një kontrolli të përbashkët Iran-Oman.
Parlamenti i Iranit do të mblidhet në një seancë virtuale për të shqyrtuar një "Plan të ri Menaxhimi të Mençur" për Ngushticën e Hormuzit. Teherani deklaroi se rihapja e plotë e rrugës ujore mbetet e kushtëzuar me përmbushjen e detyrimeve nga ana e SHBA-së, sipas memorandumit të mëparshëm. Ky zhvillim shton pasiguri mbi afatin e finalizimit të mekanizmit 60-ditor.