E ngarkuara me punë e Shteteve të Bashkuara në Kosovë, Anu Prattipati, ka publikuar një editorial përmes të cilit kërkon angazhimin e shpejtë të Prishtinës zyrtare në projektet amerikane të gazit natyror të lëngshëm (GNL) në Ballkan. Sipas diplomates, Kosova po përballet me rritje të kërkesës për energji dhe mungesë të ofertës së brendshme, çka po rrit varësinë nga importet dhe vendet fqinje. Prattipati paralajmëroi se dritarja e mundësive për t'u përfshirë në këto rrjete po mbyllet, duke shtuar se vonesat mund ta lënë Kosovën si vendin e vetëm në rajon pa qasje në burimet amerikane të GNL-së.
Sipas të dhënave të Doganës së Kosovës, shpenzimet për importin e energjisë elektrike kanë shënuar rritje të ndjeshme, duke kapur vlerën e 735 milionë eurove në katër vitet e fundit. Kostoja vjetore e importit është rritur nga 142 milionë euro në vitin 2024 në 259 milionë euro në vitin 2025.
Reagimet politike kanë qenë të menjëhershme. Kryetari i PDK-së, Bedri Hamza, ka ritheksuar se si kryeministër do ta jetësojë projektin e gazit, duke e cilësuar atë jetik për sigurinë kombëtare dhe zhvillimin ekonomik. Nga ana tjetër, kandidati i LDK-së, Avdullah Hoti, ka kritikuar ashpër qeverinë aktuale për anulimin e këtij projekti, duke e cilësuar atë si një "gabim strategjik" që ka shkaktuar humb dëme financiare për qytetarët. Lidhja Demokratike e Kosovës, përmes një qëndrimi të përbashkët të Vjosa Osmanit dhe Lumir Abdixhikut, ka kërkuar rreshtimin e vendit krah arkitekturës energjetike të SHBA-së, duke theksuar se kjo çështje është e lidhur drejtpërdrejt me sigurinë kombëtare dhe orientimin gjeopolitik të vendit.
Përditësime
Debati rreth projektit për gazsjellësin amerikan është intensifikuar pas zhvillimeve të fundit mbi qëndrimet qeveritare:
• Berat Rukiqi (LDK) deklaroi se një këshilltare e ministres ka refuzuar zyrtarisht gazin amerikan gjatë një konference të Odës Ekonomike Amerikane, në prani të zyrtarëve të Departamentit të Energjisë.
• Ardian Gjini (AAK) konfirmoi mbështetjen për projektin pas takimit me ambasadoren Jeffrey Hovenier dhe përfaqësues të tjerë, ndërsa analistët rikujtuan refuzimin e grantit prej 200 milionë dollarësh nga MCC-ja në vitin 2021.
• Joshua Volz nga Departamenti i Energjisë i SHBA-së nënvizoi nevojën urgjente për modernizimin e sistemit energjetik të Kosovës, si pjesë e partneritetit strategjik.
Administrata amerikane ka konfirmuar përfshirjen e Kosovës në Korridorin Vertikal të Gazit, si pjesë e strategjisë për diversifikimin e burimeve energjetike. Sipas këtij plani, terminali i Aleksandrupolis do të shërbejë si nyja kryesore për furnizimin e vendit me gaz natyror. Shtetet e Bashkuara të Amerikës kanë angazhuar mekanizma specifike financimi për zhvillimin e infrastrukturës së nevojshme, duke avancuar objektivin për reduktimin e varësisë energjetike të Evropës nga Rusia.
Propozimi i ri për partneritet energjetik mes SHBA-së dhe Kosovës përfshin një model dual për sigurinë energjetike. Plani parashikon integrimin e gazit amerikan me modernizimin e kapaciteteve të linjitit vendor. Ekspertët sugjerojnë shfrytëzimin e linjitit përtej gjenerimit elektrik, duke e fokusuar atë në:
- Prodhimin e gazit sintetik dhe hidrogjenit.
- Zhvillimin e produkteve industriale me vlerë të shtuar.