Studentët shqiptarë të Universitetit të Tetovës, Universitetit "Nënë Tereza" dhe Universitetit të Evropës Juglindore zhvilluan më 6 prill 2026 një protestë paqësore në Shkup, duke kërkuar mundësinë për të dhënë provimin shtetëror të jurisprudencës në gjuhën shqipe. Marshi nisi në orën 12:30 nga Ura e Gurit dhe përfundoi para Ministrisë së Drejtësisë, me pankarta si "Ligji në letër, diskriminim në praktikë", "Stop diskriminimit institucional" dhe "Gjuha shqipe nuk negociohet".
Protesta erdhi pas refuzimit të Ministrisë së Drejtësisë, drejtuar nga Igor Fillkov, i cili deklaroi se ligji aktual nuk lejon provimin në shqip, pasi njohja e gjuhës maqedonase është kusht për profesionet juridike. 385 studentë kishin nënshkruar më parë një peticion. Kryeministri Hristijan Mickoski premtoi fillimisht të drejtën, por më pas argumentoi nevojën për ndryshime ligjore dhe formoi një grup pune ekspertësh kushtetues. Studentët kërkuan dorëheqjen e Fillkov-it, Mickoski-ut dhe ministres së Arsimit Vesna Janevska.
Në fjalime, Mevlan Ademi theksoi se gjuha shqipe është identitet dhe e drejtë ligjore, ndërsa Besar Sejdiu, kryetar i Parlamentit Studentor të Universitetit "Nënë Tereza", kërkoi respektim të Kushtetutës dhe ligjit për gjuhët. E drejta mbështetet në Kushtetutën e Maqedonisë së Veriut, Marrëveshjen e Ohrit dhe Ligjin për Përdorimin e Gjuhëve, që njeh barazinë për gjuhët e folura nga të paktën 20% e popullsisë.
Reagime mbështetëse
- Ferit Hoxha, ministër i Jashtëm i Shqipërisë, e cilësoi kërkesën e drejtë dhe legjitime, duke kërkuar zgjidhje institucionale pa politizim.
- Elisa Spiropali, deputete socialiste, e quajti të drejtë themelore, jo kompromis.
- Gazment Bardhi, kreu i grupit parlamentar të PD-së, theksoi se shqipja nuk negociohet dhe kërkoi ndërhyrje të Tiranës.
- Universiteti i Tiranës, me rektorin Artan Hoxha, e mbështeti si standard ndërkombëtar.
- Unioni i Gazetarëve Shqiptarë (UGSH) ngroi alarmin për shkelje të ligjit dhe mbështeti protestën.
- Këshilli Shqiptaro-Amerikan (AARC) dhe Aleanca për Ardhmërinë e Kosovës (AAK) shprehën mbështetje të plotë.
- Bilal Kasami, kryetar i Komunës së Tetovës, premtoi se provimi do mbahet në shqip.
- Ambasadori Denion Meidani postoi një mesazh të koduar për vizion shtetëror.
- Bujar Dugolli kritikoi pengesat si mohim të të drejtave të shqiptarëve si komb shtetformues.
Qeveria maqedonase premtoi trajtim përmes grupit pune.
Përditësime
OVL UÇK deklaroi mbështetje të plotë për të drejtën e panegociueshme të gjuhës amtare të studentëve.
Ministria e Drejtësisë konfirmoi se provimi mbahet sipas ligjit, kritikoi mungesën e simboleve shtetërore në protestë dhe hodhi dyshime për instrumentalizimin politik nga opozita.
Zhvillime të tjera:
- Ramush Haradinaj (AAK) dhe Vjosa Osmani shprehën mbështetje me deklarata të reja.
- Besjan Rexhepi nga Parlamenti Studentor i UEJL-it foli në protestë, ku u ngrit flamuri i SHBA-së.
- Bilal Kasami premtoi se provimi do të mbahet në shqip për herë të parë pas pavarësisë.
- Inspektorati i Gjuhës lëshoi vërejtje zyrtare ndaj Ministrisë së Drejtësisë.
- Enver Hoxhaj e quajti pengimin e shqipes ‘sfidim të rendit kushtetues’ dhe ‘diskriminim institucional’.
- Partia Demokratike e Kosovës (PDK) mbështet protestën duke kërkuar zbatim të ligjit.
- OVL UÇK theksoi se ‘shqiptarët nuk e kanë shtypur kurrë gjuhën e popullsive fqinje’ dhe se kjo ndodh ‘në territore historikisht shqiptare’.
Analisti Xhelal Neziri deklaroi se protesta prek politikën dhe barazinë gjuhësore, duke e lidhur çështjen me Marrëveshjen e Ohrit, tre ligjet gjuhësore dhe tendencën e partisë Znam drejt Beogradit.
Ish-ambasadori Arben Çejku shprehu mbështetje të plotë politike për protestën, duke kritikuar hipokrizinë partiake, duke përmendur rekomandimin e Avokatit të Popullit dhe duke krahasuar situatën me FYROM 2000.
Një student anonim në protestën e studentëve shqiptarë në Shkup deklaroi: “Ne dimë edhe të rebelohemi”.
Ai kërkoi reflektim nga Ministri Igor Filkov dhe angazhim real nga Kryeministri Hristijan Mickoski, duke theksuar respektin për diversitetin në shtetin multietnik.
Sulejman Mehazi, profesor, deklaroi se protestat janë të vonuara 20 vjet, pasi statusi i shqipes mbetet i paqartë që nga Marrëveshja e Ohrit. Ai kritikoi politikanët shqiptarë dhe BDI-në për lejimin e provimit në maqedonisht për përfitime karriere. Mehazi pretendoi se 80% e profesorëve në Universitetin e Tetovës janë nga BDI dhe e kanë dhënë provimin në maqedonisht. Protestat lidhen me ish-funksionarë BDI që tani studiojnë në universitetet shqiptare.
Qeveria Vetëvendosje (VV) në Kosovë nuk ka reaguar ndaj protestës së studentëve në Shkup, ndryshe nga opozita kosovare dhe qeveria shqiptare.
- Glauk Konjufca, kryediplomat i Kosovës, nuk ka dhënë deklaratë.
- Ferit Hoxha ka folur në emër të opozitës.
Mosreagimi lidhet me mbështetjen e Albin Kurtit për partitë në pushtet në Shkup gjatë zgjedhjeve.
Bujar Osmani, nënkryetar i BDI-së, foli në protestën e studentëve në Shkup si ligjërues, prind dhe politikan. Në Facebook, ai shprehu krenari për studentët, kritikoi politikanët shqiptarë për degradimin e popullit dhe paralajmëroi se emrat e tyre do të shënohen në historinë e errët. Një ditë më parë, Osmani akuzoi deputetët e VMRO-DPMNE-së dhe aktorët shqiptarë për politikë të paramenduar për dobësimin e gjuhës shqipe.