Transportuesit e mallrave nga Serbia, Maqedonia e Veriut, Bosnje e Hercegovina dhe Mali i Zi kanë bllokuar pikat kufitare me zonën Schengen të Bashkimit Evropian që nga mesdita e 26 janarit 2026. Ky veprim është reagim ndaj sistemit të ri të BE-së për kontrollin e hyrjeve dhe daljeve, i njohur si EES (Entry/Exit System).
Protestuesit thonë se sistemi u shkakton dëbime, vonesa dhe humbje ekonomike, prandaj kërkojnë përjashtimin e kompanive të tyre nga zbatimi i tij. EES nisi të zbatohet gradualisht më 12 tetor 2025 dhe pritet të jetë plotësisht funksional deri më 10 prill 2026. Ai zbatohet sipas rregullit "90/180 ditë", që lejon qëndrimin maksimal 90 ditë brenda 180 ditësh në zonën Schengen për transportuesit jashtë saj.
Ndikimi në Kosovë
Kosova nuk merr pjesë në protesta, pasi nuk ka kompani logjistike që realizojnë transport të rregullt me vendet e BE-së, sipas kryetarit të Odës Ekonomike të Kosovës (OEK), Lulzim Rafuna. Megjithatë, si importuese e madhe mallrash përmes Serbisë dhe Maqedonisë së Veriut, vendi do të preket.
Qendra Kombëtare për Menaxhim të Kufirit njoftoi se do të ketë ndërprerje të qarkullimit të kamionëve në të gjitha pikat kufitare me Serbinë, me gjasë deri në shtatë ditë. Paralajmërohet mbingarkesë e trafikut në zonat kufitare dhe bllokada të ngjashme nga Mali i Zi. "Për shkak të bllokadës së kufijve, Kosova nuk do të mund as të eksportojë dhe as të importojë mallra", tha Rafuna për Radion Evropa e Lirë.
Statistika tregtare
Sipas të dhënave të Doganës së Kosovës për vitin e kaluar:
- Importe: mbi 7 miliardë euro në total, ose rreth 20 milionë euro në ditë.
- Eksporte: rreth 942 milionë euro, ose rreth 2.6 milionë euro në ditë.
Një sasi e madhe e këtyre mallrave kalon përmes vendeve të përfshira në protesta.
Përditësime
Dhoma e Tregtisë dhe Industrisë së Kosovës (DHTIK) shprehu shqetësim për EES-në dhe kërkoi veprime urgjente nga autoritetet kosovare dhe BE-ja.
Gjashtë Odat Ekonomike të Ballkanit Perëndimor i dërguan një letër prezidentes së Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, për sfidat ekonomike.
Lulzim Rafuna shpjegoi se EES-ja detyron punësimin e shoferëve të rinj çdo 3 muaj, duke shkaktuar mungesa dhe çrregullime në zinxhirin e furnizimit.
Në kufirin Maqedoni-Kosovë:
- Vetëm kamionë të bllokuar.
- Konfuzion te shoferët.
- Protesta në territorin maqedonas.
OEK ka postuar në Facebook një thirrje për ndërhyrje urgjente të institucioneve të BE-së për rikthimin e funksionimit normal të transportit.
- Lulzim Rafuna, kryesues i bordit të WB6 CIF, vazhdon të u drejtohet institucioneve të BE-së për problemin.
- Lubisha Najdanoviç, pronar i kompanisë serbe Daka Doljeva, deklaroi se ka probleme me shoferët në Mërdare dhe kërkon takim me përfaqësues të BE-së për të ndërprerë protestën pas 7 ditësh.
- Në pikën kufitare Mërdare, vetëm korsitë për mallra janë të bllokuara; veturat kalojnë normalisht.
Bllokada e transportuesve rajonalë vazhdon deri më 27 janar dhe tani përfshin edhe kufijtë me BE-në.
Transportuesit kërkojnë qëndrim 4-mujor në Schengen brenda një 6-mujori, në vend të rregullit 90/180 ditë.
Markus Lammert, zëdhënës i KE-së, tha se po shqyrtohen mundësi qëndrimi më të gjatë për shoferë dhe profesione të tjera, si dhe po zhvillohen kontakte me vendet e Ballkanit Perëndimor
Safet Gërxhaliu, ish-kryetar i OEK-së, e cilësoi vendimin e BE-së si të padrejtë dhe dëmtues për partneritetin BE-Ballkan. Ai theksoi mungesën e vozitësve dhe se 370 mijë kompani janë partnerë me Evropën.
Bllokada tani përfshin edhe hyrjet në pikat kufitare të Ballkanit Perëndimor me BE-në, pas bllokimit të daljeve.
- Batrovci në kufirin Serbi-Kroaci mbetet pika kryesore e bllokuar.
- Markus Lammert deklaroi në 26 janar (artikull i 27 janarit).
- Vazhdon bllokada e hyrjeve në terminalet e Ballkanit Perëndimor, konfirmuar nga transportuesit rajonalë.
Rrugët e Serbisë njoftoi në 28 janar se 20 pika kufitare mbeten të bllokuara për automjete të rënda, përfshirë Batrovci, Horgosh, Đerdap dhe Preshevë.
- 60% e tregtisë së jashtme të Ballkanit Perëndimor zhvillohet me BE-në.
- Dhomat e Tregtisë së Serbisë dhe Bosnjës paralajmërojnë për humbje milionëshe dhe rrezik për stabilitetin rajonal.
Transportuesit bllokojnë kalimet kufitare Shqipëri–Maqedoni e Veriut dhe Shqipëri–Mali i Zi.
Lulzim Rafuna deklaroi se bllokimi ndikon edhe në Shqipëri dhe planifikon takime në Bruksel si dhe me qeverinë kosovare.
Tregu i BE-së numëron 500 milionë konsumatorë, sipas statistikave të reja.