Shqipëria ka mbajtur pothuajse të pandryshuara shpenzimet publike për arsimin gjatë dekadës së fundit, ndërsa ekonomia është zhvendosur gradualisht nga sektorët prodhues drejt shërbimeve, turizmit dhe ndërtimit. Artikulli, i publikuar më 15 tetor 2026, krahason këto prirje me zhvillimet në Estoni dhe Slloveni.
Arsimi dhe struktura ekonomike
Shpenzimet publike për arsimin përbënin 3,1% të Prodhimit të Brendshëm Bruto (PBB-së) në vitin 2015 dhe arritën në rreth 3,2% dhjetë vjet më vonë. Sipas artikullit, sfida nuk lidhet vetëm me nivelin e financimit, por edhe me mungesën e një lidhjeje të fortë mes sistemit arsimor, nevojave të tregut të punës dhe politikave të zhvillimit ekonomik. Artikulli vëren gjithashtu se rezultatet në arritjet mësimore kanë shënuar rënie.
Gjatë së njëjtës periudhë, bujqësia humbi peshë në ekonomi, ndërsa industria, pas një faze zgjerimi, hyri në cikël rënës. Sipas të dhënave të INSTAT, industria përbënte 10,07% të PBB-së në vitin 2025, niveli më i ulët që nga viti 2009. Bujqësia shënoi vitin e pestë radhazi me rënie të prodhimit. Në të kundërt, ndërtimi dhe veprimtaritë e lidhura me turizmin u bënë nxitës të rëndësishëm të ekonomisë.
Krahasuar me vitin 2015, modeli ekonomik u orientua më shumë drejt konsumit, pasurive të paluajtshme dhe flukseve turistike, ndërsa baza prodhuese mbeti e dobët. Artikulli ngre pikëpyetje për qëndrueshmërinë afatgjatë dhe aftësinë konkurruese të ekonomisë shqiptare. Sipas INSTAT, paga mesatare bruto në ekonomi arriti në 90 119 lekë në tremujorin e parë të vitit 2026; rritja më e madhe e pagave u shënua te profesionet elementare.
Krahasimi me Estoninë dhe Slloveninë
Estonia nisi reformat në arsim në vitet ’90 dhe përfshiu teknologjinë në shkolla, paralelisht me zhvillimin e administratës digjitale dhe industrisë së teknologjisë së informacionit. Sipas OECD, sektori i teknologjisë së informacionit dhe komunikimit gjeneron rreth 8,5% të vlerës së shtuar në ekonominë estoneze. Estonia është gjithashtu një qendër e sipërmarrjeve teknologjike, sipas artikullit.
Sllovenia ka ndërtuar një bazë industriale të mbështetur në kualifikimin profesional, kërkimin shkencor dhe inovacionin. Në vitin 2024, shpenzimet e saj për kërkim dhe zhvillim arritën në rreth 2,1% të PBB-së, ose 1,44 miliardë euro. Rreth 69% e veprimtarisë kërkimore u krye nga sektori i bizneseve.
Artikulli përfundon se investimet e pakta në arsim kufizojnë zhvillimin e kapitalit njerëzor, ndërsa mungesa e sektorëve me produktivitet të lartë pakëson mundësitë për ta përdorur këtë kapital brenda vendit.