Sipas të dhënave të vitit 2025, një grup bashkish në Shqipëri shfaqin një varësi të theksuar financiare nga sektori i ndërtimit. Taksa e Ndikimit në Infrastrukturë (TNI) përbën burimin kryesor të të ardhurave për bashkitë e Kavajës, Himarës, Vlorës, Kamzës, Durrësit dhe Vorës, ku pesha e kësaj takse është të paktën 40% e totalit të të ardhurave të veta.
Niveli i varësisë fiskale
Në nivel kombëtar, autonomia fiskale e bashkive rezulton në 43,1%. Megjithatë, kjo shifër bie në 32,4% nëse përjashtohen të ardhurat nga TNI. Ky tregues dëshmon ndikimin e ciklit të ndërtimeve të reja në stabilitetin financiar vendor. Një shembull konkret është bashkia e Kavajës, ku autonomia fiskale llogaritet në 70% me përfshirjen e TNI-së, ndërsa kjo vlerë zbret në 40,6% nëse kjo taksë hiqet nga llogaritja.
Bashkitë janë kategorizuar në tri grupe bazuar në peshën e TNI-së:
• Grupi i parë: Kavaja, Himara, Vlora, Kamza, Durrësi dhe Vora (mbi 40%).
• Grupi i dytë: Tirana (37,5%).
• Grupi i tretë: 50 bashki të tjera me varësi më të ulët.
Taksa e pasurisë si sfidë
Raporti i Reformës Administrativo-Territoriale 2.0 vë në dukje se taksa e pasurisë mbetet nën potencialin e saj. Në vitin 2025, kjo taksë solli 8,1 miliardë lekë, duke përfaqësuar vetëm 18% të të ardhurave të veta të bashkive. Në krahasim me mesataren europiane prej 1% të PBB-së, të ardhurat nga kjo taksë në Shqipëri zënë vetëm 0,3–0,4% të PBB-së.
Mangësitë në regjistrin fiskal të pronave dhe niveli i ulët i taksimit efektiv janë identifikuar si pengesa kryesore. Forcimi i këtij burimi tatimor, përmes përfundimit të kadastrës fiskale dhe përditësimit të vlerave të pronave, shihet si një masë e nevojshme për të zvogëluar varësinë e bashkive nga cikli i ndërtimit dhe për të siguruar qëndrueshmëri më të madhe afatgjatë të financave vendore.